کنایه

نمونه‌ها

• دستِ ما کوته و خرما بر نخیل

  — حافظ

  کنایه از نرسیدن به مقصود و ناتوانی.

• خون خوردن

  کنایه از رنج و اندوهِ بسیار کشیدن.

این آرایه در کتاب‌های درسی۱۸۷ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۲)

  الهی، فضلِ خود را یارِ ما کن⁂ز رحمت، یک نظر در کارِ ما کن

  یک نظر در کارِ ما کن

  کنایه از عنایت و دستگیری کردن.

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۵)

  چو در وقتِ بهار آیی پدیدار⁂حقیقت پرده برداری ز رخسار

  پرده برداشتن از رخسار

  کنایه از آشکار شدن و جلوه‌گری.

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۷)

  گل از شوقِ تو خندان در بهار است⁂از آنش رنگ‌های بی‌شمار است

  خندان

  کنایه از شکفتن و گشوده شدنِ گل.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۷)

  در برِ من، ره چو به پایان برد⁂از خجلی سر به گریبان برد

  سر به گریبان بردن

  کنایه از شرمساری و سرافکندگی.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۱)

  زین نمط آن مست شده از غرور⁂رفت و ز مبدأ چو کمی گشت دور

  مست شدن از غرور

  کنایه از بی‌خود شدن و خودبینیِ افراطی.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۳)

  نعره برآورده، فلک کرده کر⁂دیده سیه کرده، شده زهره در

  زهره در

  کنایه از هراس‌انگیزیِ بی‌اندازه.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۶)

  خواست کزان ورطه، قدم درکشد⁂خویشتن از حادثه برتر کشد

  قدم درکشیدن

  کنایه از عقب نشستن و کناره گرفتن.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۷)

  لیک چنان خیره و خاموش ماند⁂کز همه شیرین‌سخنی گوش ماند

  گوش ماند

  کنایه از بازماندن از سخن و شنونده شدن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳)

  نماند ایچ با رویِ خورشید، رنگ⁂به جوش آمده خاک، بر کوه و سنگ

  نماند ایچ با رویِ خورشید، رنگ

  کنایه از تیره شدنِ هوا و شدّتِ گردِ نبرد.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۴)

  به لشکر، چنین گفت کاموسِ گُرد⁂که گر آسمان را بباید سپُرد

  آسمان را سپردن

  کنایه از انجامِ کارِ بسیار دشوار و ناممکن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۵)

  همه تیغ و گرز و کمند آورید⁂به ایرانیان، تنگ و بند آورید

  تنگ و بند آورید

  کنایه از به تنگنا کشاندن و اسیر کردن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۷)

  بیامد که جوید ز ایران، نبرد⁂سرِ هم‌نبرد اندرآرد به گرد

  سر … اندرآرد به گرد

  کنایه از کشتن و شکست دادن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۰)

  به گرزِ گران، دست برد اشکبوس⁂زمین آهنین شد، سپهر آبنوس

  سپهر آبنوس

  کنایه از تیره و تار شدنِ فضا از شدّتِ نبرد.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۲)

  چو رهّام گشت از کُشانی ستوه⁂بپیچید زو روی و شد سویِ کوه

  بپیچید زو روی

  کنایه از گریختن و رها کردنِ میدان.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۳)

  ز قلبِ سپاه اندر آشفت طوس⁂بزد اسپ، کآید برِ اشکبوس

  بزد اسپ

  کنایه از تاختن و شتاب گرفتن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۴)

  تهمتن برآشفت و با طوس گفت⁂که رهّام را جامِ باده است جفت

  رهّام را جامِ باده است جفت

  کنایه از اینکه رهّام مردِ بزم است نه مردِ رزم — طعنه‌ای کوبنده.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۷)

  خروشید: کای مردِ رزم‌آزمای⁂همآوردت آمد، مشو بازِ جای

  مشو بازِ جای

  کنایه از عقب نکشیدن و نگریختن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۸)

  کُشانی بخندید و خیره بماند⁂عنان را گران کرد و او را بخواند

  عنان را گران کرد

  کنایه از ایستادن و مهارِ اسب.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۹)

  بدو گفت خندان: که نامِ تو چیست؟⁂تنِ بی‌سرت را که خواهد گریست؟

  تنِ بی‌سرت

  کنایه از کشته شدن؛ تحقیر و تهدیدِ همزمان.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۰)

  تهمتن چنین داد پاسخ که نام⁂چه پرسی؟ کزین پس نبینی تو کام

  نبینی تو کام

  کنایه از مرگ و ناکامی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۲)

  کُشانی بدو گفت: بی‌بارگی⁂به کُشتن دهی سر، به یکبارگی

  به کُشتن دهی سر

  کنایه از خود را به مرگ سپردن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۴)

  پیاده، ندیدی که جنگ آورد⁂سرِ سرکشان، زیرِ سنگ آورد؟

  سرِ سرکشان، زیرِ سنگ آورد

  کنایه از فرو کوفتن و کشتنِ گردنکشان.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۵)

  هم‌اکنون تو را، ای نبرده‌سوار⁂پیاده بیاموزمت کارزار

  پیاده بیاموزمت کارزار

  کنایه از تحقیرِ حریف و اعلامِ برتری.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۶)

  پیاده، مرا زان فرستاد، طوس⁂که تا اسپ بستانم از اشکبوس

  اسپ بستانم از اشکبوس

  کنایه از شکست دادن و از پای درآوردنِ او.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۷)

  کُشانی بدو گفت: با تو سلیح⁂نبینم همی‌جز فسوس و مزیح

  جز فسوس و مزیح

  کنایه از بی‌سلاح و بی‌مقدار شمردنِ حریف.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۸)

  بدو گفت رستم: که تیر و کمان⁂ببین، تا هم‌اکنون سر آری زمان

  سر آری زمان

  کنایه از مردن و پایانِ عمر.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۹)

  چو نازش به اسپِ گران‌مایه دید⁂کمان را به زه کرد و اندر کشید

  نازش به اسپ

  کنایه از بالیدن و فخر فروختن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۰)

  یکی تیر زد بر برِ اسپِ اوی⁂که اسپ اندر آمد ز بالا به روی

  اندر آمد ز بالا به روی

  کنایه از نقشِ زمین شدن و مردن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۱)

  بخندید رستم، به آواز گفت⁂که بنشین به پیشِ گران‌مایه جفت

  بنشین به پیشِ گران‌مایه جفت

  کنایه‌ای طعنه‌آمیز: در کنارِ اسبِ کشته‌ات بنشین.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۲)

  سزد گر بداری، سرش در کنار⁂زمانی برآسایی از کارزار

  سرش در کنار بداری

  کنایه از سوگواری بر اسب — ریشخندی گزنده.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۲)

  سزد گر بداری، سرش در کنار⁂زمانی برآسایی از کارزار

  زمانی برآسایی از کارزار

  کنایه از اینکه دیگر توانِ جنگ نداری.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۳)

  کمان را به زه کرد زود اشکبوس⁂تنی، لرزلرزان و رخ، سندروس

  رخ، سندروس

  کنایه از ترس و رنگ‌باختگی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۵)

  همی رنجه داری تنِ خویش را⁂دو بازوی و جانِ بداندیش را

  رنجه داری تنِ خویش

  کنایه از بیهوده کوشیدن.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۹)

  بزد بر بر و سینه‌ی اشکبوس⁂سپهر آن زمان، دستِ او داد بوس

  دستِ او داد بوس

  کنایه از آفرین گفتن و ستودنِ چیرگیِ او.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۴۰)

  کُشانی هم اندر زمان جان بداد⁂چنان شد، که گفتی ز مادر نزاد

  جان بداد

  کنایه از مردن.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۱)

  هر آن که جانبِ اهلِ وفا نگه دارد⁂خداش در همه حال از بلا نگه دارد

  جانبِ کسی را نگه داشتن

  کنایه از هواداری و رعایتِ حالِ کسی.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۳)

  دلا، معاش چنان کن که گر بلغزد پای⁂فرشته‌ات به دو دستِ دعا نگه دارد

  بلغزد پای

  کنایه از خطا کردن و در گناه افتادن.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۴)

  گَرَت هواست که معشوق نگسلد پیمان⁂نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد

  سرِ رشته را نگه داشتن

  کنایه از پایبند ماندن به پیمان.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۵)

  صبا بر آن سرِ زلف ار دلِ مرا بینی⁂ز رویِ لطف بگویش که جا نگه دارد

  جا نگه دارد

  کنایه از همان‌جا ماندن و دل نکندن.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۸)

  غبارِ راهگذارت کجاست تا حافظ⁂به یادگارِ نسیمِ صبا نگه دارد

  غبارِ راهگذار را به یادگار نگه داشتن

  کنایه از نهایتِ ارادت و فروتنی.

• خاکِ آزادگان — سپیده کاشانی(بیت ۱)

  به خون گر کشی خاکِ من، دشمنِ من⁂بجوشد گل اندر گل از گلشنِ من

  به خون کشیدن

  کنایه از کشتار و ویرانی.

• خاکِ آزادگان — سپیده کاشانی(بیت ۴)

  من ایرانی‌ام، آرمانم شهادت⁂تجلّیِ هستی است، جان کندنِ من

  جان کندن

  کنایه از مردن و در سختیِ مرگ بودن.

• خاکِ آزادگان — سپیده کاشانی(بیت ۹)

  جز از جامِ توحید هرگز ننوشم⁂زنی گر به تیغِ ستم گردنِ من

  گردن زدن

  کنایه از کشتن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱)

  چو آگاه شد دخترِ گژدهم⁂که سالارِ آن انجمن، گشت کم

  گشت کم

  کنایه از شکست خوردن و از میان رفتن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۴)

  چنان ننگش آمد ز کارِ هجیر⁂که شد لاله رنگش، به کردارِ قیر

  شد لاله رنگش … قیر

  کنایه از شرم و خشمِ شدید.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۵)

  بپوشید درعِ سوارانِ جنگ⁂نبود اندر آن کار، جای درنگ

  نبود … جای درنگ

  کنایه از شتاب و فوریتِ کار.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۶)

  فرود آمد از دژ، به کردارِ شیر⁂کمر بر میان، بادپایی به زیر

  کمر بر میان

  کنایه از آماده و مصمم بودن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۹)

  چو سهرابِ شیراوژن، او را بدید⁂بخندید و لب را به دندان گزید

  لب را به دندان گزید

  کنایه از شگفتی و تحسینِ همراه با تعجب.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۱)

  کمان را به زه کرد و بگشاد بر⁂نبُد مرغ را پیشِ تیرش، گذر

  بگشاد بر

  کنایه از آماده‌ی تیراندازی شدن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۳)

  نگه کرد سهراب و آمدش ننگ⁂برآشفت و تیز اندرآمد به جنگ

  آمدش ننگ

  کنایه از شرمساری و برانگیخته شدنِ غیرت.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۹)

  بزد نیزه‌ی او به دو نیم کرد⁂نشست از بَرِ اسپ و برخاست گَرد

  برخاست گَرد

  کنایه از شدّتِ نبرد و تاختنِ اسبان.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۰)

  به آورد، با او بسنده نبود⁂بپیچید ازو روی و برگاشت زود

  بپیچید ازو روی

  کنایه از گریختن و ترکِ میدان.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۱)

  سپهبد، عنان، اژدها را سپرد⁂به خشم از جهان، روشنایی ببرد

  روشنایی ببرد

  کنایه از شدّتِ خشم و آشوب.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۲)

  چو آمد خروشان به تنگ اندرش⁂بجنبید و برداشت خود از سرش

  به تنگ اندرش آمد

  کنایه از نزدیک شدن و در تنگنا گذاشتن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۴)

  بدانست سهراب، کاو دختر است⁂سر و مویِ او از درِ افسر است

  از درِ افسر است

  کنایه از شایستگیِ شاهانه و بزرگ‌زادگی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۸)

  نیامد به دامَم به سانِ تو، گور⁂ز چنگم رهایی میابی، مَشور

  ز چنگم رهایی میابی

  کنایه از اسیر بودن و گریزناپذیری.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۹)

  بدانست کآویخت، گردآفرید⁂مر آن را جز از چاره، درمان ندید

  کآویخت

  کنایه از گرفتار و درگیر شدن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۲)

  کنون من گشایم چنین، روی و موی⁂سپاهِ تو گردد پر از گفت‌وگوی

  پر از گفت‌وگوی

  کنایه از سرزنش و شایعه در میانِ سپاه.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۳)

  که با دختری او به دشتِ نبرد⁂بدین‌سان به ابر اندر آورد گَرد

  به ابر اندر آورد گَرد

  کنایه از سختیِ نبرد؛ اینجا برای خوار کردنِ سهراب به‌کار رفته.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۴)

  کنون لشکر و دژ به فرمانِ توست⁂نباید بر این آشتی، جنگ جُست

  به فرمانِ توست

  کنایه از تسلیمِ ظاهری — نیرنگی هوشمندانه.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۸)

  درِ دژ ببستند و غمگین شدند⁂پر از غم، دل و دیده خونین شدند

  دیده خونین

  کنایه از گریستنِ بسیار از شدّتِ اندوه.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۴۲)

  بخندید بسیار، گردآفرید⁂به باره برآمد، سپه بنگرید

  بخندید بسیار

  کنایه از پیروزیِ روانی و ریشخندِ حریف.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۴۳)

  چو سهراب را دید بر پشتِ زین⁂چنین گفت: کای شاهِ ترکانِ چین

  ای شاهِ ترکانِ چین

  خطابی به‌ظاهر ستایش‌آمیز اما در باطن ریشخندآمیز.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۴۵)

  تو را بهتر آید که فرمان کنی⁂رخِ نامور، سویِ توران کنی

  رخ … سویِ توران کنی

  کنایه از بازگشتن به سرزمینِ خود.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۵)

  از سویِ خانه بیامد خواجه‌اش⁂بر دکان بنشست فارغ، خواجه‌وَش

  فارغ، خواجه‌وَش

  کنایه از بی‌خبری و آسودگی — که لحظه‌ای بعد می‌شکند.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۶)

  دید پر روغن دکان و جامه چرب⁂بر سرش زد، گشت طوطی کَل ز ضرب

  بر سرش زد

  کنایه از تنبیه کردنِ خشمگینانه.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۷)

  روزکی چندی سخن کوتاه کرد⁂مردِ بقّال از ندامت آه کرد

  سخن کوتاه کرد

  کنایه از خاموش شدن و لب فرو بستن.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۸)

  ریش برمی‌کند و می‌گفت: ای دریغ⁂کآفتابِ نعمتم شد زیرِ میغ

  ریش برمی‌کند

  کنایه از پشیمانیِ سخت و بی‌تابی.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۸)

  ریش برمی‌کند و می‌گفت: ای دریغ⁂کآفتابِ نعمتم شد زیرِ میغ

  زیرِ میغ شدنِ آفتاب

  کنایه از پوشیده شدن و از دست رفتنِ نعمت.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۹)

  دستِ من بشکسته بودی آن زمان⁂چون زدم من بر سرِ آن خوش‌زبان

  دستِ من بشکسته بودی

  کنایه از آرزوی ناکرده بودنِ کار — اوجِ پشیمانی.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۱۲)

  می‌نمود آن مرغ را هرگون شگفت⁂تا که باشد کاندر آید او به گفت

  اندر آید او به گفت

  کنایه از به سخن آمدن و شکستنِ سکوت.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲۲)

  صدهزاران این‌چنین اشباه بین⁂فرقشان هفتادساله راه بین

  هفتادساله راه

  کنایه از فاصله‌ی بی‌اندازه و آشتی‌ناپذیر.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲۳)

  چون بسی ابلیسِ آدم‌روی هست⁂پس به هر دستی نشاید داد دست

  به هر دستی دست دادن

  کنایه از اعتماد کردن به هر کس.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۳)

  درِ نابسته‌ی احسان گشاده است⁂به هر کس آنچه می‌بایست، داده است

  در گشاده بودن

  کنایه از بخشندگیِ بی‌دریغ.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۴)

  به ترتیبی نهاده وضعِ عالم⁂که نی یک موی باشد بیش و نی کم

  یک موی بیش و کم

  کنایه از کوچک‌ترین اندازه‌ی ممکن — دقتِ مطلق.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۶)

  وگر توفیقِ او یک سو نَهَد پای⁂نه از تدبیر کار آید، نه از رای

  یک سو نهادنِ پای

  کنایه از روی برگرداندن و یاری نکردن.

• نیکی — سعدی(بیت ۱)

  یکی روبَهی دید بی‌دست و پای⁂فروماند در لطف و صُنعِ خدای

  فروماند

  کنایه از حیران و شگفت‌زده شدن.

• نیکی — سعدی(بیت ۲)

  که چون زندگانی به سر می‌برد؟⁂بدین دست و پای، از کجا می‌خورد؟

  زندگانی به سر بردن

  کنایه از گذراندنِ عمر.

• نیکی — سعدی(بیت ۳)

  در این بود درویشِ شوریده‌رنگ⁂که شیری برآمد، شغالی به چنگ

  شوریده‌رنگ

  کنایه از پریشانی و آشفتگیِ درونی.

• نیکی — سعدی(بیت ۴)

  شغالِ نگون‌بخت را شیر خورد⁂بماند آنچه، روباه از آن سیر خورد

  نگون‌بخت

  کنایه از بدبیاری و سرنوشتِ وارونه.

• نیکی — سعدی(بیت ۶)

  یقین، مرد را دیده بیننده کرد⁂شد و تکیه بر آفریننده کرد

  دیده بیننده کرد

  کنایه از بصیرت یافتن — که در ادامه معلوم می‌شود بصیرتی نادرست بود.

• نیکی — سعدی(بیت ۶)

  یقین، مرد را دیده بیننده کرد⁂شد و تکیه بر آفریننده کرد

  تکیه بر آفریننده کرد

  کنایه از توکّل کردن.

• نیکی — سعدی(بیت ۷)

  کزین پس به کنجی نشینم چو مور⁂که روزی نخوردند پیلان به زور

  به کنجی نشستن

  کنایه از دست کشیدن از کار و کوشش.

• نیکی — سعدی(بیت ۸)

  زَنَخدان فروبُرد چندی به جَیب⁂که بخشنده روزی فرستد ز غیب

  زنخدان فروبرد … به جیب

  کنایه از سر به گریبان فرو بردن و در انتظار نشستن.

• نیکی — سعدی(بیت ۹)

  نه بیگانه تیمار خوردش، نه دوست⁂چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست

  رگ و استخوان ماند و پوست

  کنایه از نهایتِ لاغری و ناتوانی.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۰)

  چو صبرش نماند از ضعیفی و هوش⁂ز دیوارِ محرابش آمد به گوش

  ز دیوارِ محرابش آمد به گوش

  کنایه از شنیدنِ ندای غیبی و الهام.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۴)

  بگیر ای جوان، دستِ درویشِ پیر⁂نه خود را بیفکن که دستم بگیر

  دستِ کسی را گرفتن

  کنایه از یاری رساندن و دستگیری.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۶)

  کَرَم وَرزد آن سَر که مغزی در اوست⁂که دون‌همّتانند بی‌مغز و پوست

  بی‌مغز و پوست

  کنایه از بی‌خرد و تهی از ارزش بودن.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۷)

  کسی نیک بیند به هر دو سرای⁂که نیکی رسانَد به خَلقِ خدای

  هر دو سرای

  کنایه از دنیا و آخرت.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱)

  به مغرب، سینه‌مالان قرصِ خورشید⁂نهان می‌گشت پشتِ کوهساران

  سینه‌مالان

  کنایه از به‌کندی و با دشواری پیش رفتن.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۵)

  در آن تاریک‌شب می‌گشت پنهان⁂فروغِ خرگهِ خوارزمشاهی

  پنهان گشتنِ فروغ

  کنایه از زوال و برافتادنِ حکومت.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۸)

  چه اندیشید آن دم، کس ندانست⁂که مژگانش به خونِ دیده تر شد

  مژگانش به خونِ دیده تر شد

  کنایه از خون گریستن — نهایتِ اندوه.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۱)

  در آن دریای خون، در دشتِ تاریک⁂به دنبالِ سرِ چنگیز می‌گشت

  به دنبالِ سرِ چنگیز

  کنایه از قصدِ کشتنِ او.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۲)

  بدان شمشیرِ تیزِ عافیت‌سوز⁂در آن انبوه، کارِ مرگ می‌کرد

  کارِ مرگ می‌کرد

  کنایه از کشتنِ پیاپی.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۷)

  از این سدّ روان، در دیده‌ی شاه⁂ز هر موجی هزاران نیش می‌رفت

  نیش می‌رفت

  کنایه از دردِ جانکاه.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۸)

  ز رخسارش فرو می‌ریخت اشکی⁂بنای زندگی بر آب می‌دید

  بنای زندگی بر آب دیدن

  کنایه از بی‌ثباتی و بر باد رفتنِ همه‌چیز.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۹)

  در آن سیماب‌گونْ امواجِ لرزان⁂خیالِ تازه‌ای در خواب می‌دید

  خیالِ تازه‌ای در خواب می‌دید

  کنایه از نقشه‌ای تازه در سر پروراندن.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۱)

  دمار از جانِ این غولان کشم سخت⁂بسوزم خانمان‌هاشان به شمشیر

  دمار از جان کشیدن

  کنایه از نابود کردن و از بیخ برکندن.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۲)

  شبی آمد که می‌باید فدا کرد⁂به راهِ مملکت، فرزند و زن را

  به راهِ مملکت فدا کردن

  کنایه از جانبازی در راهِ وطن.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۴)

  شبی را تا شبی با لشکری خُرد⁂ز تن‌ها سر، ز سرها خُود افکند

  ز تن‌ها سر افکند

  کنایه از کشتنِ بسیار.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۷)

  به فرزندان و یاران گفت چنگیز⁂که گر فرزند باید، باید این‌سان

  گر فرزند باید، باید این‌سان

  کنایه از اوجِ دلاوری — و ستایشی که از زبانِ دشمن گفته می‌شود، رساتر است.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۸)

  به پاسِ هر وجب خاکی از این مُلک⁂چه بسیار است آن سرها که رفته

  سرها که رفته

  کنایه از جان‌های از دست رفته.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۳)

  برداشته دل ز کارِ او بخت⁂درمانده پدر به کارِ او سخت

  دل برداشتن از کارِ کسی

  کنایه از ناامید شدن.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۵)

  بیچارگیِ ورا چو دیدند⁂در چاره‌گری زبان کشیدند

  زبان کشیدند

  کنایه از به سخن آمدن و رأی دادن.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۶)

  گفتند به اتّفاق یک‌سر⁂کز کعبه گشاده گردد این در

  در گشاده گردد

  کنایه از گشایشِ مشکل.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۱۰)

  آمد سویِ کعبه سینه پرجوش⁂چون کعبه نهاد حَلقه در گوش

  حَلقه در گوش نهادن

  کنایه از بندگی و فرمان‌برداریِ کامل.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۱۰)

  آمد سویِ کعبه سینه پرجوش⁂چون کعبه نهاد حَلقه در گوش

  سینه پرجوش

  کنایه از دلِ پرشور و بی‌قرار.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۱۶)

  می‌گفت گرفته حلقه در بَر⁂کامروز منم چو حلقه بر در

  چو حلقه بر در بودن

  کنایه از سرسپردگیِ کامل و دل نکندن.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۲۳)

  می‌داشت پدر به سویِ او گوش⁂کاین قصّه شنید، گشت خاموش

  گوش داشتن

  کنایه از با دقت شنیدن.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۲۳)

  می‌داشت پدر به سویِ او گوش⁂کاین قصّه شنید، گشت خاموش

  گشت خاموش

  کنایه از پذیرفتنِ ناچار و درماندنِ کامل.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۲۴)

  دانست که دل اسیر دارد⁂دردی نه دوا‌پذیر دارد

  دل اسیر دارد

  کنایه از گرفتار بودنِ در عشق.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱)

  وقت است تا برگِ سفر بر باره بندیم⁂دل بر عبور از سدِّ خار و خاره بندیم

  برگِ سفر بستن

  کنایه از آماده شدن برای سفر و حرکت.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۲)

  از هر کران بانگِ رحیل آید به گوشم⁂بانگ از جَرَس برخاست، وایِ من خموشم

  بانگ از جَرَس برخاست

  کنایه از آماده شدنِ کاروان برای حرکت — عنوانِ درس از همین‌جاست.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۳)

  دریادلان راهِ سفر در پیش دارند⁂پا در رکابِ راهوارِ خویش دارند

  پا در رکاب داشتن

  کنایه از آماده‌ی حرکت بودن.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۴)

  گاهِ سفر آمد برادر، ره دراز است⁂پروا مکن، بشتاب، همّت چاره‌ساز است

  ره دراز است

  کنایه از دشواری و درازیِ مبارزه.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۷)

  تنگ است ما را خانه، تنگ است ای برادر⁂بر جایِ ما بیگانه ننگ است ای برادر

  خانه تنگ است

  کنایه از در فشار بودنِ وطن.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۹)

  یعنی کلیم آهنگِ جانِ سامری کرد⁂ای یاوران، باید ولی را یاوری کرد

  آهنگِ جان کردن

  کنایه از قصدِ کشتن.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۲)

  جانانِ من برخیز و آهنگِ سفر کن⁂گر تیغ بارد، گو ببارد، جان سپر کن

  جان سپر کردن

  کنایه از جان‌فشانی و ایستادن در برابرِ خطر.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۴)

  آنجا که هر سو صد شهید خفته دارد⁂آنجا که هر کویش غمی بنهفته دارد

  شهید خفته

  کنایه از شهیدِ به خاک سپرده.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۵)

  جانانِ من، اندوهِ لبنان کُشت ما را⁂بشکست داغِ دیرِ یاسین پشتِ ما را

  پشتِ ما را شکست

  کنایه از درماندگی و رنجِ کمرشکن.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۶)

  باید به مژگان رُفت گَرد از طورِ سینین⁂باید به سینه رَفت زین جا تا فلسطین

  به مژگان گَرد رُفتن

  کنایه از نهایتِ ارادت و فروتنی.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۶)

  باید به مژگان رُفت گَرد از طورِ سینین⁂باید به سینه رَفت زین جا تا فلسطین

  به سینه رفتن

  کنایه از سینه‌خیز رفتن و پیمودنِ راه با نهایتِ سختی.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۷)

  جانانِ من برخیز و بشنو بانگِ چاووش⁂آنَک امامِ ما عَلَم بگرفته بر دوش

  عَلَم بر دوش گرفتن

  کنایه از پیشوایی و پرچم‌داریِ نهضت.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱)

  چو ضحّاک شد بر جهان شهریار⁂بر او سالیان انجمن شد هزار

  سالیان انجمن شد هزار

  کنایه از گذشتنِ هزار سال — درازیِ دورانِ ستم.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴)

  برآمد برین روزگارِ دراز⁂کشید اژدها را به تنگی فراز

  به تنگی فراز کشید

  کنایه از به تنگنا افتادن و درماندگی.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۵)

  چنان بُد که ضحّاک را روز و شب⁂به نامِ فریدون گشادی دو لب

  گشادی دو لب

  کنایه از سخن گفتن و نام بردن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۶)

  ز هر کشوری مِهتران را بخواست⁂که در پادشاهی کند پشت راست

  پشت راست کند

  کنایه از نیرو گرفتن و استوار شدنِ حکومت.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۸)

  مرا در نهانی یکی دشمن است⁂که بر بِخْردان این سخن روشن است

  روشن است

  کنایه از آشکار و دانسته بودن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۰)

  یکی مَحضر اکنون بباید نوشت⁂که جز تخمِ نیکی سپهبد نکِشت

  تخمِ نیکی کِشتن

  کنایه از نیکی کردن و اثرِ نیک بر جای نهادن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۳)

  هم‌آنگه یکایک ز درگاهِ شاه⁂برآمد خروشیدنِ دادخواه

  برآمد خروشیدنِ دادخواه

  کنایه از آغازِ اعتراضِ علنی — نقطه‌ی چرخشِ داستان.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۵)

  بدو گفت مِهتر به رویِ دُژم⁂که برگوی تا از که دیدی ستم؟

  رویِ دُژم

  کنایه از خشم و ناخشنودی.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۶)

  خروشید و زد دست بر سر ز شاه⁂که شاها منم کاوهٔ دادخواه

  زد دست بر سر

  کنایه از بی‌تابی و اوجِ دادخواهی.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۷)

  یکی بی‌زیان مردِ آهنگرم⁂ز شاه، آتش آید همی بر سرم

  آتش آید بر سرم

  کنایه از فرود آمدنِ بلا و ستم.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۸)

  تو شاهی و گر اژدها پیکری⁂بباید بدین داستان داوری

  اژدها پیکری

  کنایه از ستمگری و هیولاصفتی.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۱)

  بدو باز دادند فرزندِ او⁂به خوبی بجُستند پیوندِ او

  پیوندِ او بجُستند

  کنایه از دلجویی و جلبِ رضایت.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۳)

  چو برخواند کاوه همه محضرش⁂سَبُک سوی پیرانِ آن کشورش

  سَبُک

  کنایه از بی‌درنگ و شتابان.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۴)

  خروشید کای پایمردانِ دیو⁂بریده دل از ترسِ گیهان‌خدیو

  بریده دل از ترسِ گیهان‌خدیو

  کنایه از بی‌باکی از خدا و از دست دادنِ ایمان.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۵)

  همه سوی دوزخ نهادید روی⁂سپُردید دل‌ها به گفتارِ اوی

  سوی دوزخ نهادید روی

  کنایه از رفتن به راهِ گناه و کیفر.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۵)

  همه سوی دوزخ نهادید روی⁂سپُردید دل‌ها به گفتارِ اوی

  دل سپردن به گفتارِ او

  کنایه از تسلیمِ بی‌چون‌وچرا.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۶)

  نباشم بدین محضر اندر گوا⁂نه هرگز براندیشم از پادشا

  براندیشم از پادشا

  کنایه از ترسیدن و پروا داشتن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۷)

  خروشید و برجَست لرزان ز جای⁂بدَرّید و بسپُرد محضر به پای

  بدَرّید و بسپُرد محضر به پای

  کنایه از ردِّ آشکار و بی‌بازگشتِ ستم — نمادین‌ترین کنشِ داستان.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۸)

  چو کاوه برون شد ز درگاهِ شاه⁂بر او انجمن گشت بازارگاه

  انجمن گشت

  کنایه از گرد آمدن و همراهی کردن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳۱)

  همان کاوه آن بر سرِ نیزه کرد⁂همان‌گه ز بازار برخاست گرد

  برخاست گرد

  کنایه از شور و جنبشِ ناگهانیِ مردم.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳۶)

  بدانست خود کافریدون کجاست⁂سر اندر کشید و همی رفت راست

  سر اندر کشید

  کنایه از پنهان‌کاری و راهِ خود گرفتن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳۸)

  فریدون چو گیتی بر آن گونه دید⁂جهان پیشِ ضحّاک وارونه دید

  جهان … وارونه

  کنایه از بر هم خوردنِ نظمِ درست — واژه‌ی کلیدیِ کلِ داستان.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۲)

  سوی لشکرِ آفریدون شدند⁂ز نیرنگِ ضحّاک بیرون شدند

  ز نیرنگِ ضحّاک بیرون شدند

  کنایه از رها شدن از فریب و بیدار شدن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۳)

  پس آن‌گاه ضحّاک شد چاره‌جوی⁂ز لشکر سوی کاخ بنهاد روی

  شد چاره‌جوی

  کنایه از درماندگی و در پیِ گریز بودن.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۴)

  ز بالا چو پی بر زمین برنهاد⁂بیامد فریدون به کردارِ باد

  پی بر زمین برنهاد

  کنایه از فرود آمدن و پا نهادن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱)

  دلیرانِ میدان گشوده نظر⁂که بر کینه، اوّل، که بندد کمر

  کمر بستن

  کنایه از آماده شدن برای نبرد.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱)

  دلیرانِ میدان گشوده نظر⁂که بر کینه، اوّل، که بندد کمر

  گشوده نظر

  کنایه از چشم‌انتظار بودن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۴)

  بیامد به دشت و نفس کرد راست⁂پس آن‌گه بایستاد، همرزم خواست

  نفس کرد راست

  کنایه از آسودن و آماده شدن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۶)

  همه بُرده سر در گریبان فرو⁂نشد هیچ‌کس را هوس، رزمِ او

  سر در گریبان فرو بردن

  کنایه از شرم و ترس و سر به زیر افکندن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۰)

  دویدند از کینِ دل سویِ هم⁂درِ صُلح بَستند بر رویِ هم

  درِ صُلح بستن

  کنایه از قطعِ هر راهِ آشتی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۲)

  نخست آن سیه‌روز و برگشته‌بخت⁂بَرافراخت بازو چو شاخِ درخت

  سیه‌روز و برگشته‌بخت

  کنایه از بدبخت و محکوم به شکست — پیش‌آگاهیِ روایت.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۴)

  بیفشُرد چون کوه پا بر زمین⁂بخایید دندان به دندانِ کین

  دندان بر دندان خاییدن

  کنایه از خشمِ فروخورده.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۵)

  چو ننمود رُخ شاهدِ آرزو⁂به هم حمله کردند باز از دو سو

  رخ ننمود

  کنایه از به نتیجه نرسیدن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۷)

  ز بس گَرد از آن رزمگه بردَمید⁂تنِ هر دو شد از نظر ناپدید

  گَرد بردمیدن

  کنایه از سختیِ درگیری.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۱)

  چنان دید بر رویِ دشمن زِ خشم⁂که شد ساخته کارش از زَهرِ چشم

  کارش ساخته شد

  کنایه از نابود شدن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۲)

  برافراخت پس دستِ خیبَرگُشا⁂پیِ سر بریدن بیفشرد پا

  بیفشرد پا

  کنایه از استوار ایستادن و عزمِ قطعی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۴)

  چو شیرِ خدا راند بر خَصم، تیغ⁂به سر کوفت شیطان، دو دستِ دریغ

  دو دستِ دریغ بر سر کوفتن

  کنایه از حسرت و شکستِ سخت.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۶)

  غَضَنفَر بِزَد تیغ بَر گردنش⁂درآورد از پای، بی‌سر تنش

  از پای درآوردن

  کنایه از کشتن.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۸)

  چو غلتید در خاک آن ژِنده‌فیل⁂بزد بوسه بر دستِ او، جبرئیل

  در خاک غلتیدن

  کنایه از کشته شدن.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۷)

  لب و دندانِ سنایی همه توحیدِ تو گوید⁂مگر از آتشِ دوزخ بُوَدَش رویِ رهایی

  رویِ رهایی بُوَد

  کنایه از یافتنِ راهِ نجات.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۱)

  محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت⁂مست گفت: ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست

  گریبانش گرفت

  کنایه از دستگیر کردن و به‌زور بردن.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۲)

  گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان می‌روی⁂گفت: جرمِ راه رفتن نیست، ره هموار نیست

  افتان و خیزان

  کنایه از تلوتلو خوردن و بی‌تعادلی.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۳)

  گفت: می‌باید تو را تا خانه‌ی قاضی برم⁂گفت: رو، صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست

  قاضی نیمه‌شب بیدار نیست

  کنایه از بی‌خبریِ قاضی از حالِ مردم؛ به‌طعنه یعنی او در خوابِ خوش است.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۴)

  گفت: نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم⁂گفت: والی از کجا در خانه‌ی خمّار نیست؟

  در خانه‌ی خمّار

  کنایه از باده‌گساری و ریاکاریِ حاکم.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۵)

  گفت: تا داروغه را گوییم، در مسجد بخواب⁂گفت: مسجد خوابگاهِ مردمِ بدکار نیست

  مسجد خوابگاهِ مردمِ بدکار نیست

  به‌ظاهر اقرار به گناهِ خود؛ در باطن طعنه به آنان که مسجد را پناهگاهِ ریا کرده‌اند.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۶)

  گفت: دیناری بده پنهان و خود را وارهان⁂گفت: کارِ شرع، کارِ درهم و دینار نیست

  دیناری بده پنهان

  کنایه از رشوه — و نکته اینکه پیشنهادش از زبانِ خودِ مأمورِ شرع می‌آید.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۷)

  گفت: از بهرِ غرامت، جامه‌ات بیرون کنم⁂گفت: پوسیده است، جز نقشی ز پود و تار نیست

  جز نقشی ز پود و تار نیست

  کنایه از تنگ‌دستیِ سخت — چیزی برای گرفتن ندارد.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۸)

  گفت: آگه نیستی کز سر درافتادت کلاه⁂گفت: در سر عقل باید، بی‌کلاهی عار نیست

  کز سر درافتادت کلاه

  کنایه از بی‌آبرو شدن در نگاهِ مردم.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۹)

  گفت: می بسیار خوردی، زان چنین بی‌خود شدی⁂گفت: ای بیهوده‌گو، حرفِ کم و بسیار نیست

  بی‌خود شدی

  کنایه از از خود بی‌خود شدن و مست شدن.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱)

  ای دیوِ سپیدِ پای در بند⁂ای گنبدِ گیتی، ای دماوند

  پای در بند

  کنایه از اسیر و بی‌حرکت بودن.

• دماوندیه — بهار(بیت ۹)

  ای مشتِ زمین، بر آسمان شو⁂بر وی بنواز ضربتی چند

  بر آسمان شو … ضربتی چند

  کنایه از شوریدن بر نظامِ ستم — سخنی که آشکارا نمی‌شد گفت.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۵)

  پنهان مکن آتشِ درون را⁂زین سوخته‌جان شنو یکی پند

  سوخته‌جان

  کنایه از خودِ شاعر که خود در همین آتش سوخته است.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۶)

  گر آتشِ دل نهفته داری⁂سوزد جانت، به جانت سوگند

  سوزد جانت

  کنایه از تباه شدن از درون بر اثرِ خشمِ فروخورده.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۷)

  ای مادرِ سرسپید، بشنو⁂این پندِ سیه‌بختْ فرزند

  سرسپید

  کنایه از برف‌پوشی و نیز کهنسالی.

• دماوندیه — بهار(بیت ۲۰)

  بفکن ز پی این اساسِ تزویر⁂بگسل ز هم این نژاد و پیوند

  از پی افکندن

  کنایه از ریشه‌کن کردن.

• دماوندیه — بهار(بیت ۲۲)

  زین بی‌خردانِ سِفله بستان⁂دادِ دلِ مردمِ خردمند

  داد ستاندن

  کنایه از گرفتنِ حق و اجرای عدالت.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۳)

  سینه خواهم شرحه شرحه از فراق⁂تا بگویم شرحِ دردِ اشتیاق

  سینه‌ی شرحه شرحه

  کنایه از دلِ دردکشیده و آزموده.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۱)

  نی، حریفِ هر که از یاری برید⁂پرده‌هایش پرده‌های ما درید

  پرده دریدن

  کنایه از فاش کردنِ راز و رسوا کردن.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۵)

  در غمِ ما روزها بی‌گاه شد⁂روزها با سوزها همراه شد

  روزها بی‌گاه شد

  کنایه از بیهوده گذشتنِ عمر.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۸)

  در نیابد حالِ پخته هیچ خام⁂پس سخن کوتاه باید، والسّلام

  سخن کوتاه باید

  کنایه از بی‌فایده بودنِ ادامه‌ی سخن با نامحرم.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۱۱)

  بعد از آن بنمایدت پیشِ نظر⁂معرفت را وادی‌ای بی‌پا و سر

  بی‌پا و سر

  کنایه از بی‌کران و بی‌آغاز و انجام بودن.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۱۷)

  روی‌ها چون زین بیابان در کنند⁂جمله سر از یک گریبان برکنند

  سر از یک گریبان برکنند

  کنایه از یکی شدن و از میان رفتنِ جدایی — تصویرِ توحید.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۱۹)

  مردِ حیران چون رسد این جایگاه⁂در تحیّر مانده و گم کرده راه

  گم کرده راه

  کنایه از سرگشتگیِ کامل — که در عرفان مرتبه‌ای مثبت است.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۲۴)

  محوِ او گشتند آخر بر دوام⁂سایه در خورشید گم شد، والسّلام

  محوِ او گشتند

  کنایه از فنا شدن در حق.

آرایه‌های مرتبط