به نام کردگار
عطار نیشابوری — الهینامه
شاعر با نامِ آفریدگارِ آسمانها آغاز میکند، از او یاری میخواهد و سپس نشانههای او را در طبیعت — بهویژه در بهار — برمیشمرد. پایانِ شعر اعترافی است به اینکه هیچ وصفی به پای او نمیرسد.
آوردنِ «ستایش» در آغازِ کتاب، ادامهی سنّتِ دیرینِ ادبِ فارسی است: هر دیوان و مثنوی با حمدِ خداوند آغاز میشود.
- قالب
- مثنوی
- وزن
- مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هَزَجِ مسدّسِ محذوف)
- درونمایه
- ستایشِ خداوند و اقرار به ناتوانیِ انسان از شناختِ او
- لحن
- ستایشی و نیایشی — همراه با فروتنی
آرایههای این شعر۱۸ گونهی آرایه، ۳۶ شاهد در ۹ بیت
متن و تحلیلِ بیتبهبیت
- ۱
به نامِ کردگارِ هفت افلاککه پیدا کرد آدم از کَفی خاک
- ۲
الهی، فضلِ خود را یارِ ما کنز رحمت، یک نظر در کارِ ما کن
- ۳
تویی رزّاقِ هر پیدا و پنهانتویی خلّاقِ هر دانا و نادان
- ۴
زهی گویا ز تو، کام و زبانمتویی هم آشکارا، هم نهانم
- ۵
چو در وقتِ بهار آیی پدیدارحقیقت پرده برداری ز رخسار
- ۶
فروغِ رویت اندازی سویِ خاکعجایب نقشها سازی سویِ خاک
- ۷
گل از شوقِ تو خندان در بهار استاز آنش رنگهای بیشمار است
- ۸
هر آن وصفی که گویم، بیش از آنییقین دانم که بیشک، جانِ جانی