اغراق

نمونه‌ها

• شود کوه آهن چو دریای آب / اگر بشنود نامِ افراسیاب

  — فردوسی

  آب شدنِ کوهِ آهن از شنیدنِ یک نام — محالِ آشکار.

این آرایه در کتاب‌های درسی۶۵ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۸)

  هر آن وصفی که گویم، بیش از آنی⁂یقین دانم که بی‌شک، جانِ جانی

  هر آن وصفی که گویم، بیش از آنی

  برتری از هر توصیفی — بزرگ‌نماییِ مطلق.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۳)

  گفت: درین معرکه یکتا منم⁂تاجِ سرِ گلبن و صحرا منم

  درین معرکه یکتا منم

  ادعای بی‌همتاییِ مطلق — بزرگ‌نماییِ برخاسته از غرور.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۴)

  چون بدوم، سبزه در آغوشِ من⁂بوسه زند بر سر و بر دوشِ من

  سبزه در آغوشِ من

  بزرگ‌نماییِ جایگاهِ چشمه در طبیعت.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۵)

  چون بگشایم ز سرِ مو، شکن⁂ماه ببیند رخِ خود را به من

  ماه ببیند رخِ خود را به من

  آیینه‌ی ماه شدن — ادعایی اغراق‌آمیز.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۶)

  قطره‌ی باران که دراُفتد به خاک⁂زو بدمد بس گهرِ تابناک

  بس گهرِ تابناک

  بزرگ‌نماییِ برکتِ باران.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۸)

  ابر، ز من، حاملِ سرمایه شد⁂باغ، ز من، صاحبِ پیرایه شد

  ابر، ز من، حاملِ سرمایه شد

  چشمه‌ی کوچک، منشأ آبِ ابر خوانده شده — ادعایی محال.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۹)

  گل، به همه رنگ و برازندگی⁂می‌کند از پرتوِ من زندگی

  از پرتوِ من

  خود را سرچشمه‌ی زندگیِ گل دانستن.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۰)

  در بنِ این پرده‌ی نیلوفری⁂کیست کند با چو منی همسری؟

  کیست کند با چو منی همسری

  ادعای بی‌همتایی در سراسرِ جهان.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۳)

  نعره برآورده، فلک کرده کر⁂دیده سیه کرده، شده زهره در

  فلک کرده کر

  کر کردنِ آسمان — محالِ آشکار؛ نمونه‌ی درخشانِ اغراق.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱)

  خروشِ سواران و اسپان ز دشت⁂ز بهرام و کیوان همی‌برگذشت

  ز بهرام و کیوان همی‌برگذشت

  رسیدنِ صدا به مریخ و زحل — بزرگ‌نماییِ محال؛ نشانه‌ی زبانِ حماسه.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳)

  نماند ایچ با رویِ خورشید، رنگ⁂به جوش آمده خاک، بر کوه و سنگ

  به جوش آمده خاک، بر کوه و سنگ

  جوشیدنِ خاک بر سنگ — بزرگ‌نماییِ گرمای نبرد.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۴)

  به لشکر، چنین گفت کاموسِ گُرد⁂که گر آسمان را بباید سپُرد

  گر آسمان را بباید سپرد

  زیرِ پا نهادنِ آسمان — محالِ آشکار.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۸)

  بشد تیز، رهّام با خود و گبر⁂همی گردِ رزم اندر آمد به ابر

  گردِ رزم اندر آمد به ابر

  رسیدنِ گردِ نبرد به ابر — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۰)

  به گرزِ گران، دست برد اشکبوس⁂زمین آهنین شد، سپهر آبنوس

  زمین آهنین شد

  سختیِ زمین از هیبتِ نبرد — بزرگ‌نمایی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۱)

  مرا مادرم نام، مرگِ تو کرد⁂زمانه مرا پتکِ ترگِ تو کرد

  مادرم نام، مرگِ تو کرد

  نامِ پهلوان، خودِ مرگِ حریف است — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۹)

  بزد بر بر و سینه‌ی اشکبوس⁂سپهر آن زمان، دستِ او داد بوس

  سپهر آن زمان، دستِ او داد بوس

  ستایشِ آسمان از پهلوان — اوجِ بزرگ‌نماییِ حماسی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۴۰)

  کُشانی هم اندر زمان جان بداد⁂چنان شد، که گفتی ز مادر نزاد

  گفتی ز مادر نزاد

  چنان نابود شد که گویی هرگز نبوده — بزرگ‌نماییِ پایان‌بندی.

• خاکِ آزادگان — سپیده کاشانی(بیت ۵)

  مپندار این شعله افسرده گردد⁂که بعد از من افروزد از مدفنِ من

  افروزد از مدفنِ من

  برخاستنِ شعله از گور — بزرگ‌نمایی در خدمتِ پیام.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳)

  کجا نامِ او بود «گردآفرید»⁂زمانه ز مادر، چنین نآورید

  زمانه ز مادر، چنین نآورید

  بی‌همتاییِ مطلق — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۹)

  چو سهرابِ شیراوژن، او را بدید⁂بخندید و لب را به دندان گزید

  شیراوژن

  صفتی اغراق‌آمیز برای نمایاندنِ زورِ سهراب.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۱)

  کمان را به زه کرد و بگشاد بر⁂نبُد مرغ را پیشِ تیرش، گذر

  نبُد مرغ را پیشِ تیرش، گذر

  چنان دقیق تیر می‌انداخت که پرنده هم نمی‌گریخت — بزرگ‌نمایی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۷)

  بزد بر کمربندِ گردآفرید⁂زره بر بَرَش، یک به یک، بردرید

  زره … یک به یک، بردرید

  دریدنِ حلقه‌به‌حلقه‌ی زره با یک ضربه — بزرگ‌نمایی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۹)

  بزد نیزه‌ی او به دو نیم کرد⁂نشست از بَرِ اسپ و برخاست گَرد

  نیزه‌ی او به دو نیم کرد

  دو نیم کردنِ نیزه با یک ضربه — بزرگ‌نمایی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۱)

  سپهبد، عنان، اژدها را سپرد⁂به خشم از جهان، روشنایی ببرد

  از جهان، روشنایی ببرد

  خشمِ او جهان را تاریک می‌کند — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۲۵)

  شگفت آمدش؛ گفت: از ایران سپاه⁂چنین دختر آید به آوردگاه

  چنین دختر آید به آوردگاه

  بزرگداشتِ توانِ ایرانیان از زبانِ دشمن.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۳)

  که با دختری او به دشتِ نبرد⁂بدین‌سان به ابر اندر آورد گَرد

  به ابر اندر آورد گَرد

  رسیدنِ گردِ نبرد به ابر — بزرگ‌نمایی.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۸)

  درِ دژ ببستند و غمگین شدند⁂پر از غم، دل و دیده خونین شدند

  دیده خونین شدند

  خون‌آلود شدنِ چشم از گریه — بزرگ‌نمایی.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲۲)

  صدهزاران این‌چنین اشباه بین⁂فرقشان هفتادساله راه بین

  صدهزاران / هفتادساله راه

  دو بزرگ‌نمایی در یک بیت — شمار و فاصله.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۷)

  در آن دریای خون، در قرصِ خورشید⁂غروبِ آفتابِ خویشتن دید

  دریای خون

  بزرگ‌نماییِ کشتارِ میدان.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۸)

  چه اندیشید آن دم، کس ندانست⁂که مژگانش به خونِ دیده تر شد

  خونِ دیده

  بزرگ‌نماییِ گریه تا مرزِ خون.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۹)

  چو آتش در سپاهِ دشمن افتاد⁂ز آتش هم کمی سوزنده‌تر شد

  ز آتش هم … سوزنده‌تر

  برتری از خودِ مشبّهٌ‌به — اوجِ بزرگ‌نمایی.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۳)

  ولی چندان که برگ از شاخه می‌ریخت⁂دوچندان می‌شکفت و برگ می‌کرد

  دوچندان می‌شکفت

  بزرگ‌نماییِ شمارِ بی‌پایانِ مغولان.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۵)

  به رودِ سند می‌غلتید بر هم⁂ز امواجِ گران، کوه از پیِ کوه

  کوه از پیِ کوه

  بزرگ‌نماییِ سهمگینیِ رود.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۷)

  از این سدّ روان، در دیده‌ی شاه⁂ز هر موجی هزاران نیش می‌رفت

  هزاران نیش

  بزرگ‌نماییِ رنجِ نگاه کردن به رود.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۱)

  دمار از جانِ این غولان کشم سخت⁂بسوزم خانمان‌هاشان به شمشیر

  بسوزم خانمان‌هاشان

  بزرگ‌نماییِ خشم و عزم.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۴)

  شبی را تا شبی با لشکری خُرد⁂ز تن‌ها سر، ز سرها خُود افکند

  با لشکری خُرد … شبی را تا شبی

  بزرگ‌نماییِ توانِ او در برابرِ انبوهِ دشمن.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۶)

  چو بگذشت از پسِ آن جنگِ دشوار⁂از آن دریای بی‌پایاب، آسان

  از آن دریای بی‌پایاب، آسان

  گذشتن از رودی ژرف با اسب و زره — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۸)

  به پاسِ هر وجب خاکی از این مُلک⁂چه بسیار است آن سرها که رفته

  چه بسیار است آن سرها

  بزرگ‌نماییِ بهایی که برای این خاک پرداخته شده.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۱)

  چون رایتِ عشقِ آن جهانگیر⁂شد چون مَهِ لیلی آسمان‌گیر

  آسمان‌گیر

  بزرگ‌نماییِ گستره‌ی آوازه‌ی عشق.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۷)

  حاجت‌گهِ جملهٔ جهان اوست⁂محرابِ زمین و آسمان اوست

  محرابِ زمین و آسمان

  بزرگ‌نماییِ جایگاهِ کعبه.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۹)

  فرزندِ عزیز را به صد جهد⁂بِنشاند چو ماه در یکی مهد

  به صد جهد

  بزرگ‌نماییِ دشواریِ کار.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۰)

  حکمِ جلودار است بر هامون بتازید⁂هامون اگر دریا شود از خون، بتازید

  هامون اگر دریا شود از خون

  تبدیلِ دشت به دریای خون — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۱)

  فرض است فرمان بردن از حکمِ جلودار⁂گر تیغ بارد، گو ببارد، نیست دشوار

  گر تیغ بارد

  بزرگ‌نماییِ خطرِ راه.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۴)

  آنجا که هر سو صد شهید خفته دارد⁂آنجا که هر کویش غمی بنهفته دارد

  هر سو صد شهید

  بزرگ‌نماییِ شمارِ شهیدان.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۵)

  جانانِ من، اندوهِ لبنان کُشت ما را⁂بشکست داغِ دیرِ یاسین پشتِ ما را

  اندوه … کُشت

  بزرگ‌نماییِ شدّتِ سوگ.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱)

  چو ضحّاک شد بر جهان شهریار⁂بر او سالیان انجمن شد هزار

  هزار سال

  بزرگ‌نماییِ اسطوره‌ای برای طولِ حکومتِ ستمگر.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳۵)

  همی رفت پیش اندرون مردِ گُرد⁂جهانی بر او انجمن شد، نه خُرد

  جهانی … نه خُرد

  بزرگ‌نماییِ شمارِ همراهان.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۵)

  بر آن گُرزهٔ گاوسر دست بُرد⁂بزد بر سرش، تَرگ بشکست خُرد

  تَرگ بشکست خُرد

  ریزریز شدنِ کلاهخود با یک ضربه — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۳)

  چو آن آهنین‌کوه آمد به دشت⁂همه رزمگه کوهِ فولاد گشت

  همه رزمگه کوهِ فولاد گشت

  بزرگ‌نمایی: حضورِ یک تن، کلِ میدان را فولادین می‌کند.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۱)

  فلک باخت از سهمِ آن جنگ، رنگ⁂بوَد سهمگین جنگِ شیر و پلنگ

  فلک باخت از سهمِ آن جنگ، رنگ

  ترسیدنِ آسمان — بزرگ‌نماییِ حماسی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۶)

  نهادند آوردگاهی چنان⁂که کم دیده باشد زمین و زمان

  که کم دیده باشد زمین و زمان

  بی‌همتاییِ نبرد در سراسرِ تاریخ — بزرگ‌نمایی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۷)

  ز بس گَرد از آن رزمگه بردَمید⁂تنِ هر دو شد از نظر ناپدید

  تنِ هر دو شد از نظر ناپدید

  بزرگ‌نماییِ شدّتِ نبرد از راهِ گرد و غبار.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۹)

  چنین آن دو ماهر در آدابِ ضرب⁂زِ هم رد نمودند هفتاد حَرب

  هفتاد حَرب

  عددِ بزرگ برای نمایاندنِ درازیِ نبرد.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۱)

  چنان دید بر رویِ دشمن زِ خشم⁂که شد ساخته کارش از زَهرِ چشم

  شد ساخته کارش از زَهرِ چشم

  کشتنِ دشمن تنها با نگاه — اوجِ بزرگ‌نمایی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۴)

  چو شیرِ خدا راند بر خَصم، تیغ⁂به سر کوفت شیطان، دو دستِ دریغ

  به سر کوفت شیطان

  واکنشِ کیهانیِ ضربه — بزرگ‌نمایی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۵)

  پرید از رُخِ کفر، در هند، رنگ⁂تپیدند بُت‌خانه‌ها در فرنگ

  در هند … در فرنگ

  اثرِ یک ضربه تا هند و فرنگ می‌رسد — اوجِ بزرگ‌نماییِ حماسی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۷)

  دَمِ تیغ بر گردنش چون رسید⁂سَرِ عَمرو صد گام از تن پرید

  صد گام از تن پرید

  پریدنِ سر تا صد قدم — نمونه‌ی درسیِ اغراقِ حماسی.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۸)

  چو غلتید در خاک آن ژِنده‌فیل⁂بزد بوسه بر دستِ او، جبرئیل

  بزد بوسه بر دستِ او، جبرئیل

  ستایشِ آسمانی از ضربه — پایان‌بندیِ اغراق‌آمیز، هم‌سنگِ «سپهر … دستِ او داد بوس» در رستم و اشکبوس.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۷)

  گفت: از بهرِ غرامت، جامه‌ات بیرون کنم⁂گفت: پوسیده است، جز نقشی ز پود و تار نیست

  جز نقشی ز پود و تار نیست

  بزرگ‌نماییِ فرسودگیِ جامه.

• دماوندیه — بهار(بیت ۵)

  با شیرِ سپهر بسته پیمان⁂با اخترِ سعد کرده پیوند

  با شیرِ سپهر بسته پیمان

  بزرگ‌نماییِ بلندیِ کوه تا مرزِ آسمان.

• دماوندیه — بهار(بیت ۷)

  بنواخت ز خشم بر فلک مشت⁂آن مشت تویی تو، ای دماوند

  بر فلک مشت

  کوبیدنِ مشت بر آسمان — بزرگ‌نماییِ محال.

• دماوندیه — بهار(بیت ۹)

  ای مشتِ زمین، بر آسمان شو⁂بر وی بنواز ضربتی چند

  بر آسمان … ضربتی چند

  بزرگ‌نماییِ محال در خدمتِ فراخوان.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۶)

  وا نیامد در جهان زین راه، کس⁂نیست از فرسنگِ آن آگاه، کس

  وا نیامد … کس

  بزرگ‌نماییِ خطرِ راه.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۷)

  چون فرو آیی به وادیِّ طلب⁂پیشت آید هر زمانی صد تَعَب

  هر زمانی صد تَعَب

  بزرگ‌نماییِ دشواریِ نخستین وادی.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۲۱)

  صد هزاران سایه‌ی جاوید، تو⁂گم شده بینی ز یک خورشید، تو

  صد هزاران

  بزرگ‌نماییِ شمارِ فانیان.

آرایه‌های مرتبط