حملهٔ حیدری
باذل مشهدی — منظومهٔ حملهٔ حیدری — نبردِ علی (ع) با عمرو بن عبدود
در نبردِ خندق، عمرو بن عبدود به میدان میآید و هماورد میطلبد. همه سر در گریبان میبرند جز علی (ع) که از پیامبر اجازه میگیرد. دو پهلوان هفتاد ضربه رد و بدل میکنند تا سرانجام علی با یک ضربه کارِ او را تمام میکند.
«حملهٔ حیدری» از «حماسههای مصنوع» است — یعنی شاعر آگاهانه به تقلید از شاهنامه سروده است. به همین سبب وزن، واژگان و شگردهای اغراق کاملاً فردوسیوار است؛ مقایسهی آن با «رستم و اشکبوس» تمرینِ خوبی برای شناختِ سبکِ حماسی است.
- قالب
- مثنوی
- وزن
- فعولن فعولن فعولن فَعَل (متقاربِ مثمّنِ محذوف)
- درونمایه
- حماسهٔ دینی — نبردِ تنبهتنِ خندق
- لحن
- حماسی و پرطنین، با اغراقِ پیوسته
آرایههای این شعر۱۸ گونهی آرایه، ۷۵ شاهد در ۲۸ بیت
متن و تحلیلِ بیتبهبیت
- ۲
که ناگاه عَمرو، آن سپهرِ نَبَردبرانگیخت اَبرَش، برافشاند گَرد
- ۳
چو آن آهنینکوه آمد به دشتهمه رزمگه کوهِ فولاد گشت
- ۴
بیامد به دشت و نفس کرد راستپس آنگه بایستاد، همرزم خواست
- ۵
حبیبِ خدایِ جهانآفریننگه کرد بر رویِ مردانِ دین
- ۷
به جز بازویِ دین و شیرِ خداکه شد طالبِ رزمِ آن اژدها
- ۸
برِ مصطفی بهرِ رخصت دویدازو خواست دستوری، امّا ندید
- ۹
به سویِ هُژَبرِ ژیان کرد روبه پیشش برآمد شهِ جنگجو
- ۱۰
دویدند از کینِ دل سویِ همدرِ صُلح بَستند بر رویِ هم
- ۱۱
فلک باخت از سهمِ آن جنگ، رنگبوَد سهمگین جنگِ شیر و پلنگ
- ۱۲
نخست آن سیهروز و برگشتهبختبَرافراخت بازو چو شاخِ درخت
- ۱۳
سپَر بر سر آورد شیرِ اِلهعَلَم کرد شمشیر آن اژدها
- ۱۵
چو ننمود رُخ شاهدِ آرزوبه هم حمله کردند باز از دو سو
- ۱۸
زرِه لَختلَخت و قَبا چاکچاکسَر و رویِ مردان پُر از گَرد و خاک
- ۱۹
چنین آن دو ماهر در آدابِ ضربزِ هم رد نمودند هفتاد حَرب
- ۲۰
شجاعِ غَضَنفَر، وصیِّ نَبینهنگِ یَمِ قدرتِ حق، علی
- ۲۱
چنان دید بر رویِ دشمن زِ خشمکه شد ساخته کارش از زَهرِ چشم
- ۲۳
به نامِ خدایِ جهانآفرینبینداخت شمشیر را شاهِ دین
- ۲۵
پرید از رُخِ کفر، در هند، رنگتپیدند بُتخانهها در فرنگ
- ۲۶
غَضَنفَر بِزَد تیغ بَر گردنشدرآورد از پای، بیسر تنش
- ۲۷
دَمِ تیغ بر گردنش چون رسیدسَرِ عَمرو صد گام از تن پرید
- ۲۸
چو غلتید در خاک آن ژِندهفیلبزد بوسه بر دستِ او، جبرئیل