حصر و قصر

نمونه‌ها

• جز به رخسارِ تو ننگرم

  حصرِ نگاه در یک چیز.

این آرایه در کتاب‌های درسی۸ شاهد

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۲)

  حدیثِ دوست نگویم مگر به حضرتِ دوست⁂که آشنا سخنِ آشنا نگه دارد

  نگویم مگر به حضرتِ دوست

  حصرِ گفتن در یک مخاطب — رازداری.

• خاکِ آزادگان — سپیده کاشانی(بیت ۹)

  جز از جامِ توحید هرگز ننوشم⁂زنی گر به تیغِ ستم گردنِ من

  جز از جامِ توحید هرگز ننوشم

  حصرِ مطلق — «فقط این و هیچ چیزِ دیگر».

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۱۸)

  پروردهٔ عشق شد سرشتم⁂جز عشق مباد سرنوشتم

  جز عشق مباد سرنوشتم

  حصرِ سرنوشت در یک چیز — عنوانِ درس از همین بیت است.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۶)

  همه بُرده سر در گریبان فرو⁂نشد هیچ‌کس را هوس، رزمِ او

  نشد هیچ‌کس را هوس

  نفیِ فراگیر که بیتِ بعد آن را می‌شکند.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۷)

  به جز بازویِ دین و شیرِ خدا⁂که شد طالبِ رزمِ آن اژدها

  به جز …

  حصر — استثنایی که همه‌ی نفیِ بیتِ پیشین را می‌شکند.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۱)

  مَلِکا، ذکرِ تو گویم که تو پاکی و خدایی⁂نروم جز به همان ره که توام راه‌نمایی

  نروم جز به همان ره

  حصرِ راه در یک راه — نفیِ هر مسیرِ دیگر.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۴)

  محرمِ این هوش جز بی‌هوش نیست⁂مر زبان را مشتری جز گوش نیست

  جز … نیست (دو بار)

  ساختِ حصر که حکم را به یک چیز محدود می‌کند.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۶)

  روزها گر رفت، گو رو، باک نیست⁂تو بمان، ای آنکه جز تو پاک نیست

  جز تو پاک نیست

  حصرِ پاکی در یگانه — گذر از نی به معشوقِ ازلی.

آرایه‌های مرتبط