واج‌آرایی

نمونه‌ها

• رشتهٔ تسبیحِ اگر بگسست، معذورم بدار

  — سعدی

  تکرارِ «س» و «ت».

• خیزید و خز آرید که هنگامِ خزان است

  — منوچهری

  تکرارِ چشمگیرِ واجِ «خ» و «ز».

این آرایه در کتاب‌های درسی۱۶ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۱)

  به نامِ کردگارِ هفت افلاک⁂که پیدا کرد آدم از کَفی خاک

  کردگار / کرد / کَف / خاک

  تکرارِ واجِ «ک» موسیقیِ درونیِ بیت را می‌سازد.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۲)

  دید یکی بحرِ خروشنده‌ای⁂سهمگنی، نادره جوشنده‌ای

  خروشنده / جوشنده

  تکرارِ واجِ «ش» و ساختِ همسانِ دو واژه.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۶)

  دلیری کجا نامِ او اشکبوس⁂همی برخروشید بر سانِ کوس

  برخروشید / بر سانِ

  تکرارِ واجِ «ر» و «س».

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۱۱)

  برآهیخت رهّام، گرزِ گران⁂غمی شد ز پیکار، دستِ سران

  گرزِ گران / غمی … سران

  تکرارِ واجِ «ر» و «گ».

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۴)

  پیاده، ندیدی که جنگ آورد⁂سرِ سرکشان، زیرِ سنگ آورد؟

  سرِ سرکشان … سنگ

  تکرارِ چشمگیرِ واجِ «س».

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۷)

  سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری⁂که حقِّ صحبتِ مهر و وفا نگه دارد

  سر و زر و دل و جان

  آهنگِ تندِ حاصل از واژه‌های کوتاهِ پیاپی.

• خاکِ آزادگان — سپیده کاشانی(بیت ۷)

  کنون رودِ خلق است، دریای جوشان⁂همه خوشه‌ی خشم شد خرمنِ من

  خوشه‌ی خشم … خرمن

  تکرارِ واجِ «خ» — آوایی تند و پرخاشگر.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۵)

  سرِ نیزه را سوی سهراب کرد⁂عنان و سِنان را پر از تاب کرد

  عنان / سنان

  هم‌آواییِ چشمگیرِ دو واژه.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۱۸)

  چو بر زین بپیچید گردآفرید⁂یکی تیغِ تیز از میان برکشید

  تیغِ تیز

  تکرارِ واجِ «ت» — تصویرِ برندگی.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۴)

  نهان می‌گشت رویِ روشنِ روز⁂به زیرِ دامنِ شب، در سیاهی

  رویِ روشنِ روز

  تکرارِ چشمگیرِ واجِ «ر».

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۵)

  در آن تاریک‌شب می‌گشت پنهان⁂فروغِ خرگهِ خوارزمشاهی

  خرگهِ خوارزمشاهی

  تکرارِ واجِ «خ» — آوایی سنگین، هم‌رنگِ فضای شعر.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲۷)

  خروشید و برجَست لرزان ز جای⁂بدَرّید و بسپُرد محضر به پای

  خروشید / بدَرّید / بسپُرد

  تکرارِ واجِ «ر» و «د» — آوایی خشن، هم‌رنگِ خشم.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۹)

  به سویِ هُژَبرِ ژیان کرد رو⁂به پیشش برآمد شهِ جنگجو

  هُژَبرِ ژیان

  تکرارِ واجِ «ژ» — آوایی خشن و درنده.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۶)

  نهادند آوردگاهی چنان⁂که کم دیده باشد زمین و زمان

  زمین و زمان

  هم‌آواییِ دو واژه.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۹)

  بگرای چو اژدهای گُرزه⁂بخروش چو شرزه‌شیرِ اَرغَند

  شرزه‌شیرِ اَرغَند

  تکرارِ واجِ «ش» و «ر» — آوایی خشن، هم‌رنگِ معنا.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۲)

  کز نیستان تا مرا ببریده‌اند⁂در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

  نیستان / نفیر / نالیده

  تکرارِ واجِ «ن» — آوایی که خودِ ناله را تقلید می‌کند.

آرایه‌های مرتبط