تلمیح

نمونه‌ها

• یوسفِ گم‌گشته بازآید به کنعان غم مخور

  — حافظ

  اشاره به داستانِ یوسف در قرآن.

این آرایه در کتاب‌های درسی۲۲ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۱)

  به نامِ کردگارِ هفت افلاک⁂که پیدا کرد آدم از کَفی خاک

  پیدا کرد آدم از کَفی خاک

  اشاره به آفرینشِ حضرت آدم از خاک در قرآن و روایات.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲۳)

  چون بسی ابلیسِ آدم‌روی هست⁂پس به هر دستی نشاید داد دست

  ابلیس

  اشاره به داستانِ ابلیس و سرپیچی‌اش در قرآن.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۳)

  بخور تا توانی به بازویِ خویش⁂که سَعیَت بُوَد در ترازویِ خویش

  ترازو

  اشاره به میزانِ اعمال در روزِ رستاخیز.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۰)

  در آن بارانِ تیر و برقِ پولاد⁂میانِ شامِ رستاخیز می‌گشت

  رستاخیز

  اشاره به روزِ قیامت و آشوبِ آن.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۲۳)

  به پیشِ دشمنان اِستاد و جنگید⁂رهاند از بندِ اهریمن، وطن را

  اهریمن

  اشاره به اسطوره‌ی ایرانی و نبردِ همیشگیِ نیکی و بدی.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۵)

  گاهِ سفر شد، باره بر دامن برانیم⁂تا بوسه‌گاهِ وادیِ ایمَن برانیم

  وادیِ ایمَن

  اشاره به سرزمینِ مقدّسی که موسی در آن ندای حق را شنید.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۶)

  وادی پر از فرعونیان و قِبطیان است⁂موسی جلودار است و نیل اندر میان است

  فرعونیان، قِبطیان، موسی، نیل

  تلمیحِ فشرده به کلِ داستانِ خروجِ بنی‌اسرائیل — چهار نشانه در یک بیت.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۸)

  فرمان رسید این خانه از دشمن بگیرید⁂تخت و نگین از دستِ اهریمن بگیرید

  تخت و نگین … اهریمن

  اشاره به داستانِ ربوده شدنِ انگشتریِ سلیمان به دستِ دیو.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۹)

  یعنی کلیم آهنگِ جانِ سامری کرد⁂ای یاوران، باید ولی را یاوری کرد

  کلیم … سامری

  اشاره به داستانِ گوساله‌ی سامری و خشمِ موسی.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۶)

  باید به مژگان رُفت گَرد از طورِ سینین⁂باید به سینه رَفت زین جا تا فلسطین

  طورِ سینین

  اشاره به کوهِ سینا و مناجاتِ موسی.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۸)

  تکبیرزن، لبّیک‌گو، بنشین به رهوار⁂مقصد دیارِ قدس، هم‌پایِ جلودار

  لبّیک

  اشاره به تلبیه‌ی حاجیان — سفر به قدس، حجی دیگر خوانده می‌شود.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۹)

  که گر هفت کشور به شاهیِ تو راست⁂چرا رنج و سختی همه بهرِ ماست؟

  هفت کشور

  اشاره به تقسیمِ کهنِ جهان به هفت اقلیم.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳۴)

  بپویید کاین مِهتر آهرمن است⁂جهان‌آفرین را به دل دشمن است

  آهرمن / جهان‌آفرین

  اشاره به نبردِ ازلیِ نیکی و بدی در باورِ ایرانی.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۵)

  بر آن گُرزهٔ گاوسر دست بُرد⁂بزد بر سرش، تَرگ بشکست خُرد

  گُرزهٔ گاوسر

  اشاره به گرزِ نامدارِ فریدون که سرش به شکلِ گاو بود.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۶)

  بیاورد ضحّاک را چون نَوَند⁂به کوهِ دماوند کردش به بند

  به کوهِ دماوند کردش به بند

  اشاره به اسطوره‌ی به بند کشیده شدنِ ضحّاک در دماوند.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۲)

  برافراخت پس دستِ خیبَرگُشا⁂پیِ سر بریدن بیفشرد پا

  خیبَرگُشا

  اشاره به گشودنِ درِ قلعه‌ی خیبر به دستِ علی (ع).

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۷)

  لب و دندانِ سنایی همه توحیدِ تو گوید⁂مگر از آتشِ دوزخ بُوَدَش رویِ رهایی

  آتشِ دوزخ

  اشاره به کیفرِ اخروی در قرآن و روایات.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱)

  ای دیوِ سپیدِ پای در بند⁂ای گنبدِ گیتی، ای دماوند

  دیوِ سپید

  اشاره به دیوِ سپیدِ مازندران در هفت‌خانِ رستم — که او نیز به بند کشیده شد.

• دماوندیه — بهار(بیت ۵)

  با شیرِ سپهر بسته پیمان⁂با اخترِ سعد کرده پیوند

  شیرِ سپهر، اخترِ سعد

  اشاره به باورهای نجومی و احکامِ ستارگان.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۳)

  نی حدیثِ راهِ پرخون می‌کند⁂قصّه‌های عشقِ مجنون می‌کند

  عشقِ مجنون

  اشاره به داستانِ لیلی و مجنون — نمادِ عشقِ سوزان و بی‌سرانجام.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۵)

  گفت ما را هفت وادی در ره است⁂چون گذشتی هفت وادی، درگه است

  هفت وادی

  اشاره به هفت مرحله‌ی سلوکِ عرفانی — چارچوبِ کلِ منطق‌الطیر.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۱۵)

  هشت جنّت نیز اینجا مُرده‌ای است⁂هفت دوزخ همچو یخ افسرده‌ای است

  هشت جنّت / هفت دوزخ

  اشاره به شمارِ سنّتیِ بهشت‌ها و دوزخ‌ها.

آرایه‌های مرتبط