تشخیص

نمونه‌ها

• ابر می‌گرید و می‌خندد از آن گریه چمن

  گریستنِ ابر و خندیدنِ چمن — هر دو کنشِ انسانی.

• صبا به تهنیتِ پیرِ می‌فروش آمد

  — حافظ

  باد صبا مثل انسان به تبریک‌گویی می‌آید.

این آرایه در کتاب‌های درسی۵۹ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۲)

  الهی، فضلِ خود را یارِ ما کن⁂ز رحمت، یک نظر در کارِ ما کن

  فضلِ خود را یارِ ما کن

  «فضل» چون انسانی تصور شده که می‌تواند یار و همراه شود.

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۷)

  گل از شوقِ تو خندان در بهار است⁂از آنش رنگ‌های بی‌شمار است

  گل از شوقِ تو خندان

  شوق داشتن و خندیدن، کنشِ انسانی است که به گل داده شده.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱)

  گشت یکی چشمه ز سنگی جدا⁂غلغله‌زن، چهره‌نما، تیزپا

  چهره‌نما، تیزپا

  چهره و پا داشتن، ویژگیِ انسان است و به چشمه نسبت داده شده.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۳)

  گفت: درین معرکه یکتا منم⁂تاجِ سرِ گلبن و صحرا منم

  گفت

  سخن گفتنِ چشمه — جان‌بخشی به طبیعت.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۴)

  چون بدوم، سبزه در آغوشِ من⁂بوسه زند بر سر و بر دوشِ من

  سبزه … بوسه زند

  آغوش گرفتن و بوسه زدن، رفتارِ انسانی است.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۵)

  چون بگشایم ز سرِ مو، شکن⁂ماه ببیند رخِ خود را به من

  ماه ببیند رخِ خود را

  دیدن و داشتنِ رخ، به ماه نسبت داده شده است.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۷)

  در برِ من، ره چو به پایان برد⁂از خجلی سر به گریبان برد

  از خجلی سر به گریبان برد

  شرمنده شدن، حالتی انسانی است.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۸)

  ابر، ز من، حاملِ سرمایه شد⁂باغ، ز من، صاحبِ پیرایه شد

  ابر … حامل / باغ … صاحب

  ابر و باغ چون انسان‌هایی دارنده و مالک تصویر شده‌اند.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۹)

  گل، به همه رنگ و برازندگی⁂می‌کند از پرتوِ من زندگی

  گل … می‌کند زندگی

  زندگی کردن به معنایِ انسانی، به گل نسبت داده شده.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۱)

  زین نمط آن مست شده از غرور⁂رفت و ز مبدأ چو کمی گشت دور

  مست شده

  مستی، حالتی انسانی است که به چشمه داده شده.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۲)

  دید یکی بحرِ خروشنده‌ای⁂سهمگنی، نادره جوشنده‌ای

  بحرِ خروشنده

  خروشیدن، آوایی انسانی است که به دریا نسبت یافته.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۳)

  نعره برآورده، فلک کرده کر⁂دیده سیه کرده، شده زهره در

  فلک کرده کر / نعره برآورده

  نعره زدنِ دریا و کر شدنِ آسمان، هر دو انسان‌انگاری‌اند.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۴)

  راست به مانندِ یکی زلزله⁂داده تنش بر تنِ ساحل، یله

  داده تنش بر تنِ ساحل

  دریا و ساحل چون دو تن در آغوشِ هم.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۱۶)

  خواست کزان ورطه، قدم درکشد⁂خویشتن از حادثه برتر کشد

  قدم درکشد

  قدم داشتن و پس کشیدن، کنشی انسانی است.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲)

  همه تیغ و ساعد ز خون بود، لعل⁂خروشان دلِ خاک، در زیرِ نعل

  خروشان دلِ خاک

  خروشیدنِ زمین — جان‌بخشی.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳)

  نماند ایچ با رویِ خورشید، رنگ⁂به جوش آمده خاک، بر کوه و سنگ

  به جوش آمده خاک

  جوش آوردن، حالتی جان‌دار است.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۲۱)

  مرا مادرم نام، مرگِ تو کرد⁂زمانه مرا پتکِ ترگِ تو کرد

  زمانه مرا … کرد

  زمانه چون کنش‌گری انسانی، سازنده‌ی سرنوشت است.

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۹)

  بزد بر بر و سینه‌ی اشکبوس⁂سپهر آن زمان، دستِ او داد بوس

  سپهر … دستِ او داد بوس

  بوسه زدنِ آسمان بر دستِ رستم — جان‌بخشی به فلک.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۳)

  دلا، معاش چنان کن که گر بلغزد پای⁂فرشته‌ات به دو دستِ دعا نگه دارد

  دلا

  ندا به دل — دل چون مخاطبی جان‌دار.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۵)

  صبا بر آن سرِ زلف ار دلِ مرا بینی⁂ز رویِ لطف بگویش که جا نگه دارد

  صبا … بگویش

  باد صبا چون پیک‌آوری که سخن می‌برد.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۸)

  غبارِ راهگذارت کجاست تا حافظ⁂به یادگارِ نسیمِ صبا نگه دارد

  نسیمِ صبا

  باد چون پیک‌آوری که یادگار می‌آورد.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳)

  کجا نامِ او بود «گردآفرید»⁂زمانه ز مادر، چنین نآورید

  زمانه … نآورید

  زمانه چون مادری زاینده تصور شده است.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۷)

  به پیشِ سپاه اندر آمد چو گَرد⁂چو رعدِ خروشان، یکی ویله کرد

  رعدِ خروشان

  خروشیدن، کنشی آوایی و جان‌دار است.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۳۵)

  عنان را بپیچید گردآفرید⁂سمندِ سرافراز، بر دژ کشید

  سمندِ سرافراز

  سرافرازی، صفتی انسانی است که به اسب داده شده.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۱)

  بود بقّالی و وِی را طوطی‌ای⁂خوش‌نوایی، سبز، گویا طوطی‌ای

  گویا

  گویایی به معنای انسانی، به پرنده نسبت داده شده.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲)

  در دکان بودی نگهبانِ دکان⁂نکته گفتی با همه سوداگران

  نگهبانِ دکان / نکته گفتی

  نگهبانی و نکته‌گویی، هر دو کنشِ انسانی‌اند.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۱۴)

  طوطی اندر گفت آمد در زمان⁂بانگ بر درویش زد که: هی فلان!

  بانگ بر درویش زد

  پرخاش کردن، کنشی انسانی است که به طوطی داده شده.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۱)

  به نامِ چاشنی‌بخشِ زبان‌ها⁂حلاوت‌سنجِ معنی در بیان‌ها

  چاشنی‌بخش / حلاوت‌سنج

  خداوند در نقشِ کسی که می‌چشد و می‌سنجد.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۶)

  وگر توفیقِ او یک سو نَهَد پای⁂نه از تدبیر کار آید، نه از رای

  توفیقِ او یک سو نَهَد پای

  توفیق چون کسی که پا پس می‌کشد.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۷)

  خِرَد را گر نبخشد روشنایی⁂بمانَد تا اَبد در تیره‌رایی

  خِرَد … بمانَد

  خرد چون کسی که در جایی می‌ماند.

• نیکی — سعدی(بیت ۶)

  یقین، مرد را دیده بیننده کرد⁂شد و تکیه بر آفریننده کرد

  یقین … دیده بیننده کرد

  «یقین» چون کنش‌گری تصویر شده که چشم را بینا می‌کند.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱)

  به مغرب، سینه‌مالان قرصِ خورشید⁂نهان می‌گشت پشتِ کوهساران

  سینه‌مالان

  سینه‌مالان رفتن، حرکتی جان‌دار است که به خورشید داده شده.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۴)

  میانِ موج می‌رقصید در آب⁂به رقصِ مرگ، اخترهای انبوه

  اخترها می‌رقصید

  رقصیدن، کنشی انسانی است که به ستارگان داده شده.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۶)

  خروشان، ژرف، بی‌پهنا، کف‌آلود⁂دلِ شب می‌درید و پیش می‌رفت

  دلِ شب می‌درید

  رود چون جنگاوری که سینه می‌درد.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۹)

  در آن سیماب‌گونْ امواجِ لرزان⁂خیالِ تازه‌ای در خواب می‌دید

  امواجِ لرزان

  لرزیدن، حالتی جان‌دار است.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۳)

  برداشته دل ز کارِ او بخت⁂درمانده پدر به کارِ او سخت

  برداشته دل … بخت

  بخت چون کسی که دل برمی‌دارد.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۴)

  گاهِ سفر آمد برادر، ره دراز است⁂پروا مکن، بشتاب، همّت چاره‌ساز است

  همّت چاره‌ساز است

  همّت چون کسی که چاره می‌سازد.

• بانگِ جَرَس — حمید سبزواری(بیت ۱۵)

  جانانِ من، اندوهِ لبنان کُشت ما را⁂بشکست داغِ دیرِ یاسین پشتِ ما را

  اندوه … کُشت ما را

  اندوه چون کسی که می‌کُشد.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۱)

  فلک باخت از سهمِ آن جنگ، رنگ⁂بوَد سهمگین جنگِ شیر و پلنگ

  فلک باخت … رنگ

  رنگ باختن از ترس، حالتی انسانی است که به آسمان داده شده.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۱۶)

  نهادند آوردگاهی چنان⁂که کم دیده باشد زمین و زمان

  زمین و زمان … دیده باشد

  دیدن، به زمین و زمان نسبت داده شده.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۴)

  چو شیرِ خدا راند بر خَصم، تیغ⁂به سر کوفت شیطان، دو دستِ دریغ

  به سر کوفت شیطان، دو دستِ دریغ

  شیطان چون انسانی که از افسوس بر سر می‌زند.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۵)

  پرید از رُخِ کفر، در هند، رنگ⁂تپیدند بُت‌خانه‌ها در فرنگ

  تپیدند بُت‌خانه‌ها

  تپیدن، حالتی جان‌دار است که به بناها داده شده.

• حملهٔ حیدری — باذل مشهدی(بیت ۲۸)

  چو غلتید در خاک آن ژِنده‌فیل⁂بزد بوسه بر دستِ او، جبرئیل

  بزد بوسه … جبرئیل

  بوسه زدن بر دست، کنشی انسانی که به فرشته داده شده.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۱)

  مَلِکا، ذکرِ تو گویم که تو پاکی و خدایی⁂نروم جز به همان ره که توام راه‌نمایی

  مَلِکا

  منادا — خداوند چون پادشاهی خطاب می‌شود که می‌توان با او سخن گفت.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱)

  ای دیوِ سپیدِ پای در بند⁂ای گنبدِ گیتی، ای دماوند

  ای … ای … ای

  خطاب قرار دادنِ کوه، آن را به مخاطبی جان‌دار بدل می‌کند.

• دماوندیه — بهار(بیت ۲)

  از سیم به سر یکی کُلَه‌خود⁂ز آهن به میان یکی کمربند

  کُلَه‌خود بر سر، کمربند به میان

  کوه چون پهلوانی مسلّح تصویر شده است.

• دماوندیه — بهار(بیت ۵)

  با شیرِ سپهر بسته پیمان⁂با اخترِ سعد کرده پیوند

  بسته پیمان / کرده پیوند

  پیمان بستن، کنشی انسانی است که به کوه داده شده.

• دماوندیه — بهار(بیت ۶)

  چون گشت زمین ز جورِ گردون⁂سرد و سیه و خموش و آوند

  جورِ گردون

  ستم کردن، کنشی انسانی است که به آسمان نسبت یافته.

• دماوندیه — بهار(بیت ۷)

  بنواخت ز خشم بر فلک مشت⁂آن مشت تویی تو، ای دماوند

  بنواخت ز خشم بر فلک مشت

  زمین چون انسانی خشمگین که مشت می‌کوبد.

• دماوندیه — بهار(بیت ۸)

  تو مشتِ درشتِ روزگاری⁂از گردشِ قرن‌ها پس‌افکند

  روزگار … مشت دارد

  روزگار انسان‌انگاشته و صاحبِ مشت شده است.

• دماوندیه — بهار(بیت ۹)

  ای مشتِ زمین، بر آسمان شو⁂بر وی بنواز ضربتی چند

  ای مشتِ زمین

  ندا به کوه؛ آن را به کنش‌گری توانا بدل می‌کند.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۰)

  نی نی، تو نه مشتِ روزگاری⁂ای کوه، نی‌اَم ز گفته خرسند

  ای کوه

  ندا و گفت‌وگوی مستقیم با کوه.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۱)

  تو قلبِ فسرده‌ی زمینی⁂از درد ورم نموده یک چند

  زمین قلب دارد و درد می‌کشد

  جان‌بخشی به زمین.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۳)

  شو مُنفجر، ای دلِ زمانه⁂وان آتشِ خود نهفته مپسند

  ای دلِ زمانه

  ندا به زمانه.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۸)

  برکَش ز سر آن سپید مِعجَر⁂بنشین به یکی کبود اورَند

  برکَش … بنشین

  کوه چون زنی که معجر برمی‌دارد و بر تخت می‌نشیند.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱)

  بشنو این نی چون شکایت می‌کند⁂از جدایی‌ها حکایت می‌کند

  نی … شکایت می‌کند / حکایت می‌کند

  شکوه کردن و داستان گفتن، کنشِ انسانی است که به نی داده شده.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۱)

  نی، حریفِ هر که از یاری برید⁂پرده‌هایش پرده‌های ما درید

  نی، حریفِ …

  نی چون همدمی انسانی تصویر شده است.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۳)

  نی حدیثِ راهِ پرخون می‌کند⁂قصّه‌های عشقِ مجنون می‌کند

  نی حدیث … می‌کند

  سخن گفتن و قصه گفتن به نی نسبت داده شده.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۶)

  روزها گر رفت، گو رو، باک نیست⁂تو بمان، ای آنکه جز تو پاک نیست

  گو رو

  روزها چون کسی خطاب می‌شوند که می‌توان به او گفت «برو».

آرایه‌های مرتبط