ترصیع

نمونه‌ها

• ای منوّر به تو نجومِ جلال / وی مقرّر به تو رسومِ کمال

  — نظامی

  منوّر/مقرّر، نجوم/رسوم، جلال/کمال — همه هم‌وزن و هم‌قافیه.

این آرایه در کتاب‌های درسی۸ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۳)

  تویی رزّاقِ هر پیدا و پنهان⁂تویی خلّاقِ هر دانا و نادان

  تویی رزّاقِ هر پیدا و پنهان ⟷ تویی خلّاقِ هر دانا و نادان

  واژه‌های متقابلِ دو مصراع هم‌وزن و هم‌قافیه‌اند: رزّاق/خلّاق، پیدا/دانا، پنهان/نادان.

• چشمه — نیما یوشیج(بیت ۸)

  ابر، ز من، حاملِ سرمایه شد⁂باغ، ز من، صاحبِ پیرایه شد

  ابر، ز من، حاملِ سرمایه شد ⟷ باغ، ز من، صاحبِ پیرایه شد

  واژه‌های متقابلِ دو مصراع هم‌وزن و هم‌قافیه‌اند: حامل/صاحب، سرمایه/پیرایه.

• لطفِ خدا — وحشی بافقی(بیت ۲)

  بلند آن سر، که او خواهد بلندش⁂نَژَند آن دل، که او خواهد نَژَندش

  بلند آن سر که او خواهد بلندش ⟷ نَژَند آن دل که او خواهد نَژَندش

  دو مصراع واژه‌به‌واژه متناظر و هم‌وزن — نمونه‌ی روشنِ ترصیع.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۲)

  همه درگاهِ تو جویم، همه از فضلِ تو پویم⁂همه توحیدِ تو گویم که به توحید سزایی

  همه درگاهِ تو جویم ⟷ همه از فضلِ تو پویم

  واژه‌های متقابلِ دو پاره هم‌وزن و هم‌قافیه‌اند: جویم/پویم/گویم.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۳)

  تو حکیمی، تو عظیمی، تو کریمی، تو رحیمی⁂تو نماینده‌ی فضلی، تو سزاوارِ ثنایی

  حکیمی / عظیمی / کریمی / رحیمی

  چهار واژه‌ی کاملاً هم‌وزن و هم‌قافیه در یک مصراع — نمونه‌ی درخشانِ ترصیع.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۵)

  همه عزّی و جلالی، همه علمی و یقینی⁂همه نوری و سروری، همه جودی و جزایی

  همه عزّی و جلالی ⟷ همه نوری و سروری

  چهار پاره‌ی کاملاً هم‌ساخت و هم‌وزن.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۶)

  همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی⁂همه بیشی تو بکاهی، همه کمّی تو فزایی

  همه غیبی تو بدانی ⟷ همه عیبی تو بپوشی

  تقابلِ واژه‌به‌واژه‌ی هم‌وزن در چهار پاره.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۸)

  مال اینجا بایدت انداختن⁂مُلک اینجا بایدت درباختن

  مال اینجا بایدت انداختن ⟷ مُلک اینجا بایدت درباختن

  واژه‌های متقابلِ دو مصراع هم‌وزن و هم‌قافیه‌اند.

آرایه‌های مرتبط