مقابله

نمونه‌ها

• اگر دشمن به صلح آید، بپذیر / و گر دوست جفا آرد، ببخشای

  دشمن/دوست و صلح/جفا در دو سوی متناظر.

این آرایه در کتاب‌های درسی۱۱ شاهد

• به نام کردگار — عطار نیشابوری(بیت ۳)

  تویی رزّاقِ هر پیدا و پنهان⁂تویی خلّاقِ هر دانا و نادان

  پیدا و پنهان ⟷ دانا و نادان

  دو مجموعه‌ی متقابل، رویاروی هم نهاده شده‌اند.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۲)

  چنان سعی کن کز تو مانَد چو شیر⁂چه باشی چو روبَه به وامانده سیر؟

  شیر و بخشیدن ⟷ روباه و پس‌مانده‌خوری

  دو مجموعه‌ی متقابل، رویاروی هم.

• نیکی — سعدی(بیت ۱۴)

  بگیر ای جوان، دستِ درویشِ پیر⁂نه خود را بیفکن که دستم بگیر

  دست گرفتن ⟷ خود را افکندن

  رویاروییِ دو رفتار: دستگیری در برابرِ سربارِ دیگران شدن.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۷)

  حاجت‌گهِ جملهٔ جهان اوست⁂محرابِ زمین و آسمان اوست

  حاجت‌گهِ جهان ⟷ محرابِ زمین و آسمان

  دو ترکیبِ متناظر برای یک موصوف.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۲۲)

  از عمرِ من آنچه هست بر جای⁂بستان و به عمرِ لیلی افزای

  از عمرِ من بستان ⟷ به عمرِ لیلی افزای

  دو کنشِ متقابل که اوجِ ازخودگذشتگی را می‌سازد.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۲)

  نهان گشت کردارِ فرزانگان⁂پراگنده شد نامِ دیوانگان

  نهان گشت کردار ⟷ پراگنده شد نام

  دو مجموعه‌ی متقابل، رویاروی هم.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳)

  هنر خوار شد، جادوی ارجمند⁂نهان راستی، آشکارا گزند

  هنر خوار / جادوی ارجمند ⟷ نهان راستی / آشکارا گزند

  دو دسته‌ی متقابل که واژه‌به‌واژه با هم می‌خوانند.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۴۱)

  به شهر اندرون هر که بُرنا بُدند⁂چه پیران که در جنگ دانا بُدند

  بُرنا ⟷ پیرانِ دانا در جنگ

  دو گروه با دو ویژگیِ متناظر: نیرو و تجربه.

• ملکا ذکرِ تو گویم — سنایی(بیت ۶)

  همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی⁂همه بیشی تو بکاهی، همه کمّی تو فزایی

  بیشی/بکاهی ⟷ کمّی/فزایی

  دو مجموعه‌ی متضاد که رویاروی هم نهاده شده‌اند — نه یک جفت، که دو جفت.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۸)

  گفت: آگه نیستی کز سر درافتادت کلاه⁂گفت: در سر عقل باید، بی‌کلاهی عار نیست

  کلاه (ظاهر) ⟷ عقل (باطن)

  رویاروییِ آبروی ظاهری با ارزشِ درونی — پیامِ اخلاقیِ بیت.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۴)

  خامُش منشین، سخن همی‌گوی⁂افسرده مباش، خوش همی‌خند

  خامُش منشین/سخن گوی ⟷ افسرده مباش/خوش خند

  دو مجموعه‌ی متقابل، رویاروی هم — نه یک جفت، که دو جفت.

آرایه‌های مرتبط