ایهام

نمونه‌ها

• ز گریه مردمِ چشمم نشسته در خون است

  — حافظ

  «مردم» هم به معنیِ آدمیان و هم مردمکِ چشم.

این آرایه در کتاب‌های درسی۷ شاهد

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۲)

  حدیثِ دوست نگویم مگر به حضرتِ دوست⁂که آشنا سخنِ آشنا نگه دارد

  حضرت

  هم «پیشگاه» و هم «حضور» خوانده می‌شود.

• مهر و وفا — حافظ(بیت ۶)

  چو گفتمش که دلم را نگاه دار، چه گفت؟⁂ز دستِ بنده چه خیزد؟ خدا نگه دارد

  خدا نگه دارد

  هم دعای نگه‌داشتن و هم بدرودِ رایج — دو معنا در یک عبارت.

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۴۱)

  که هم رزم جُستی، هم افسون و رنگ⁂نیامد ز کارِ تو بر دوده، ننگ

  رنگ

  «رنگ» هم به معنیِ نیرنگ و هم به معنیِ رنگِ ظاهری خوانده می‌شود.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۳۶)

  بدانست خود کافریدون کجاست⁂سر اندر کشید و همی رفت راست

  راست

  هم «یکراست» و هم «درست و بر حق» خوانده می‌شود.

• مست و هشیار — پروین اعتصامی(بیت ۳)

  گفت: می‌باید تو را تا خانه‌ی قاضی برم⁂گفت: رو، صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست

  بیدار

  هم «از خواب برخاسته» و هم «آگاه و هشیار» خوانده می‌شود؛ هر دو معنا در بیت می‌نشیند.

• دماوندیه — بهار(بیت ۱۳)

  شو مُنفجر، ای دلِ زمانه⁂وان آتشِ خود نهفته مپسند

  شو مُنفجر

  هم فورانِ آتشفشان و هم برخاستنِ خشمِ مردم — هر دو معنا در بیت می‌نشیند.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۱)

  نی، حریفِ هر که از یاری برید⁂پرده‌هایش پرده‌های ما درید

  پرده

  هم پرده‌ی موسیقی، هم پرده‌ی نی، هم حجاب — هر سه در بیت می‌نشیند.

آرایه‌های مرتبط