ایهامِ تناسب

نمونه‌ها

• چنگ خمیده‌قامت می‌خواندت به عشرت

  — حافظ

  «چنگ» به معنیِ ساز مقصود است؛ معنیِ دیگرش (دست/پنجه) با «قامت» تناسب می‌سازد.

این آرایه در کتاب‌های درسی۵ شاهد

• رستم و اشکبوس — فردوسی(بیت ۳۸)

  کمان را بمالید رستم به چنگ⁂به شست اندرآورده، تیرِ خدنگ

  شست

  «شست» در معنیِ انگشتانه‌ی تیراندازی مقصود است؛ معنیِ دیگرش (انگشتِ شست) با «چنگ» تناسب می‌سازد.

• نیکی — سعدی(بیت ۹)

  نه بیگانه تیمار خوردش، نه دوست⁂چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست

  چنگ

  «چنگ» در معنیِ ساز مقصود است؛ معنیِ دیگرش (پنجه) با «رگ و استخوان و پوست» تناسب می‌سازد.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۸)

  ز رخسارش فرو می‌ریخت اشکی⁂بنای زندگی بر آب می‌دید

  آب

  «بر آب رفتن» مقصود است؛ معنیِ دیگرِ «آب» با «اشک» و «رود» تناسب می‌سازد.

• پروردهٔ عشق — نظامی(بیت ۱۰)

  آمد سویِ کعبه سینه پرجوش⁂چون کعبه نهاد حَلقه در گوش

  حَلقه

  معنیِ مقصود «حلقه‌ی بندگی» است؛ معنیِ دیگرش (حلقه‌ی درِ کعبه) با «کعبه» تناسب می‌سازد.

• کاوهٔ دادخواه — فردوسی(بیت ۱۷)

  یکی بی‌زیان مردِ آهنگرم⁂ز شاه، آتش آید همی بر سرم

  آتش

  معنیِ مقصود «ستم» است؛ معنیِ دیگرش (آتشِ کوره) با «آهنگر» تناسب می‌سازد.

آرایه‌های مرتبط