تمثیل

نمونه‌ها

• حکایتِ طوطی و بقال

  — مولوی

  داستانی که مفهومِ «قیاسِ نادرست» را روشن می‌کند.

این آرایه در کتاب‌های درسی۹ شاهد

• گردآفرید — فردوسی(بیت ۴۶)

  نباشی بس ایمن به بازویِ خویش⁂خورَد گاوِ نادان ز پهلویِ خویش

  خورَد گاوِ نادان ز پهلویِ خویش

  تمثیلی محسوس برای اینکه غرور، آدمی را از درون تباه می‌کند.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۱۷)

  کارِ پاکان را قیاس از خود مگیر⁂گرچه باشد در نبشتن، شیر و شیر

  گرچه باشد در نبشتن، شیر و شیر

  مثالی محسوس برای اثباتِ حکمِ مصراعِ نخست.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۱۹)

  هر دو گون زنبور خوردند از محل⁂لیک شد زان نیش و زین دیگر عسل

  هر دو گون زنبور … نیش … عسل

  تمثیلِ یکم: خوراکِ یکسان، برآمدِ یکسر متفاوت.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲۰)

  هر دو گون آهو گیا خوردند و آب⁂زان یکی سرگین شد و زان مُشکِ ناب

  هر دو گون آهو … سرگین … مشک

  تمثیلِ دوم — ساختِ همسان با بیتِ پیشین.

• طوطی و بقّال — مولوی(بیت ۲۱)

  هر دو نی خوردند از یک آبخور⁂این یکی خالی و آن پر از شکر

  هر دو نی … این یکی خالی و آن پر از شکر

  تمثیلِ سوم — نیِ خالی در برابرِ نیشکر.

• در امواجِ سِند — مهدی حمیدی شیرازی(بیت ۱۳)

  ولی چندان که برگ از شاخه می‌ریخت⁂دوچندان می‌شکفت و برگ می‌کرد

  برگ از شاخه می‌ریخت … دوچندان می‌شکفت

  سپاهِ دشمن به درختی مانند شده که هرچه برگ بریزد بیشتر می‌روید.

• نی‌نامه — مولوی(بیت ۱۷)

  هر که جز ماهی، ز آبش سیر شد⁂هر که بی‌روزی است، روزش دیر شد

  هر که جز ماهی، ز آبش سیر شد

  تمثیلی محسوس: تنها عاشقِ حقیقی از عشق سیر نمی‌شود، چنان‌که ماهی از آب.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۲۱)

  صد هزاران سایه‌ی جاوید، تو⁂گم شده بینی ز یک خورشید، تو

  سایه … گم شده ز یک خورشید

  تمثیلِ فنا: سالکان چون سایه‌اند و حق چون خورشید.

• سی‌مرغ و سیمرغ — عطار نیشابوری(بیت ۲۴)

  محوِ او گشتند آخر بر دوام⁂سایه در خورشید گم شد، والسّلام

  سایه در خورشید گم شد

  تمثیلِ پایانیِ فنا — بازگشتِ همان تصویرِ سایه و خورشید، این بار در مقامِ نتیجه.

آرایه‌های مرتبط