روی هر بیت کلیک کن تا معنی، تفسیر و واژهنامهاش را ببینی.روی هر بیت بزن برای دیدن معنی و واژهنامه
برای کارتِ اشتراکگذاری بیتِ مطلع:یا روی هر بیت کلیک کنتا کارتِ آن بیت را بسازی
🎙 خوانش این شعر بهزودی اضافه میشود
تو هم خوانشات را ثبت کن
اگر دوست داری خوانشِ خودت از این شعر را با ما در میان بگذاری، در بخشِ خوانشهای صوتی میتوانی همینجا خوانشت را ضبط کنی. پس از تأییدِ ادمین، خوانشِ تو در همین صفحه برای همگان پخش میشود.
خوانشهای صوتی
خوانشِ این شعر را بشنو — یا خودت خوانشت را ثبت کن.
۰ خوانش
در حال بارگذاری خوانشها…
خوانشهای حافظ شیرازی
نقدِ هفتلایه
هفت دریچه برای دیدنِ این شعر — از نسخهشناسی تا ارزیابیِ نهایی
زبانِ این غزل، میانهای میانِ فارسیِ نابِ شیرازی و عربیِ ادبی است. حافظ از واژگانِ نابِ فارسی (صبا، گل، عندلیب، مرغ، سهیقد، ماهسیما، باده، بادپیما) در کنارِ واژگانِ عربی (لطف، رعنا، تفقّد، حدیث، حکمت، معما، عقد، ثریا، حبیب، عجب) استفاده میکند. توازنِ این دو، یکی از نشانههای ظرافتِ سبکیِ حافظ است.
نکتهی زبانیِ بنیادینِ این غزل، ردیفِ «را» است. در بیشترِ غزلهای فارسی، ردیف یا حرفِ نشانه (مثلِ «هست»، «بود») یا اسم/فعل کامل است. اما «را» در این غزل، نقشِ نشانهی نحوی (علامتِ مفعولِ صریح) را بازی میکند — یعنی هر کلمهی پیش از «را» یک مفعول است. این انتخاب، یک تنشِ ساختاری زیبا میسازد: هر بیت، گویا با یک کنشِ واحد به پایان میرسد که موضوعش معشوق یا چیزی نزدیک به اوست.
گرهِ دستوریِ ظریف در بیتِ پنجم: «رنگِ آشنایی نیست / سَهیقَدانِ سیهچشمِ ماهسیما را» — اینجا «را» بهجایِ حرفِ اضافهی «به» نشسته است (= رنگِ آشنایی به سهیقدان نیست = سهیقدان رنگِ آشنایی ندارند). این، یکی از کاربردهای پنهانِ «را»ی فارسیِ کلاسیک است که در فارسیِ معاصر منسوخ شده.
نکتهی دیگر، در بیتِ ششم: «به یاد دار محبّانِ بادپیما را» — اینجا «را» نشانهی مفعولیِ معمولی است (= محبّانِ بادپیما را به یاد بدار). تفاوتِ کاربردِ «را» در این دو بیت، نشانهی چندنقشیِ نحویِ ردیف در این غزل است؛ حافظ از یک کلمه، چندین کارکردِ نحوی استخراج میکند.
نکتهی پنجم در بیتِ ششم: ترکیبِ «بادپیما» — ساختی مرکّب از «باد» + «پیما» (از مصدرِ پیمودن) — یک نوواژهی شاعرانه است که حافظ آن را برای توصیفِ عاشقِ هجرانزده میسازد. این نوواژهسازی، در شعرِ حافظ بسامد بالایی دارد و یکی از وجوهِ خلّاقیتِ سبکیِ اوست. از نظرِ سطحِ آشناییِ زبانی، این غزل برای خوانندهی امروز، در میانهی دشواری قرار دارد: نه بهاندازهی غزلِ اول دشوار است، و نه بهاندازهی غزلِ سوم آسان. واژگانی مانندِ «تفقّد»، «سهیقد»، «بادپیما» نیاز به توضیح دارند.
به این شعر امتیاز بده
۰.۰از ۵·۰ رأی
حاشیهنویسی
با ادب و دقت بنویس — فقط متنِ فارسی پذیرفته میشود.
حاشیهنویسی
با ادب و دقت بنویس — فقط متنِ فارسی پذیرفته میشود.
در حال بارگذاری حاشیهها…