1. ۱ایا از چنبر اسلام دایم برده سر بیرونز سنت کرده دل خالی ز بدعت کرده سر مشحون
2. ۲هوا همواره شیطانی شده بر نفس تو سلطانتنت را جهل پیرایه دلت را کفر پیرامون
3. ۳اگر در اعتقاد من به شکی تا به نظم آرمعلی‌رغم تو در توحید فصلی گوش دار اکنون
4. ۴ایا آن کس که عالم را طبایع مایه پندارینهی علت هیولا را که آن ایدون و این ایدون
5. ۵هیولا چیست الله‌ست فاعل وین بدان ماندکه رنج بار بر گاوست و آید ناله از گردون
6. ۶ترا پرسید من خواهم ز سِرّ بیضهٔ مرغیچو گفته‌ست اندرین معنی ترا تلقین کن افلاطون
7. ۷سپید و زرد می‌بینم دو آب اندر یکی بیضهوز آن یک بیضه چندین گونه مرغ آید همی بیرون
8. ۸نگویی از چه معنی گشت پر زاغ چون قطرانز بهر چه دم طاووس رنگین شد چو بوقلمون
9. ۹هما و جغد را آخر چه علت بود در خلقتچرا شد آن چنان مشئوم و چون شد این چنین میمون
10. ۱۰نگویی کز چه می‌گیرد چکاو الحان موسیقارنگویی کز چه می‌بافد تذرو انواع سقلاطون
11. ۱۱تفکر کن یکی در خلقت شاهین و مرغابینگویی از چه معنی گشت آن سقطان این سقطون
12. ۱۲یکی چون رایت سیمین همیشه در هوا یازانیکی چون زورق زرین روان همواره در جیحون
13. ۱۳گریزان این که چون گردد به جان از چنگ او ایمنشتابان آنکه چون ریزد به حرص و شهوت از وی خون
14. ۱۴عجبتر زین همه آنست مر پرنده مرغان رامبیت و مسکن و ماواست دیگر سان و دیگرگون
15. ۱۵یکی را بیشهٔ ساوی یکی را وادی آمونیکی را قلهٔ قاف و یکی را ساحل سیحون
16. ۱۶یکی خود را به طمع آن به گردون برده چون نمرودیکی خود را ز بیم آن به آب افگنده چون ذوالنون
17. ۱۷نگیرد باد چنگ آن نشوید آب رنگ اینیکی چون رایت الماسست دگر چون زورق مدهون
18. ۱۸نگویی تا چرا کردند نوک و چنگ او ز آهننگویی تا چرا دادند رنگ پر این زاکسون
19. ۱۹اگر تو چون منی عاجز در این معنی که پرسیدمچه گویی در نباتی تو سزای حب افتیمون
20. ۲۰نمایی هر نباتی را چو مادت هست ز آب و گلز بهر تف خورشیدست چون لطف هوا مقرون
21. ۲۱چرا در یک زمین چندین نبات مختلف بینمز نخل و نار و سیب و بید چون آبی و چون زیتون
22. ۲۲همی دون می‌خورند یک آب و در یک بوستان رویندبه رنگ و نیل و صبر و سنبل و مازو و مازریون
23. ۲۳اگر علت طبایع شد وجود جمله را چون شدیکی ممسک یکی مسهل یکی دارو یکی طاعون
24. ۲۴ار انگورست و خشخاشست اصل عنصر هر دوچرا دانش برد باده چرا خواب آورد افیون
25. ۲۵همانا اینکه من گفتم طبایع کرد نتواندنه افلاطون نه غیر او به زرق و حیلت و افسون
26. ۲۶مگر بی‌چون خداوندی که اهل هر دو عالم رابه قدرت در وجود آورد بی آلت به کاف و نون
27. ۲۷خداوندی که آدم را و فرزندان آدم راپدید آورد از ماء معین و از گل مسنون
28. ۲۸خداوندی که دایم هست اصحاب معاصی راجناب فضل او مامن عذاب عدل او مسجون
29. ۲۹همیشه بود او بی ما همیشه باشد او بی شکصفاتش همچو ذاتش حق ولیکن سر او محزون
30. ۳۰کلامش همچو وعدش حق ولیکن گفت او مشکل«تعالی ربنا» می‌گوی و می‌دان وصف او بی چون
31. ۳۱همو بخشندهٔ دولت همو داننده فکرتهمو دارندهٔ گیتی همو دارندهٔ گردون
32. ۳۲که پنهان کرد جز ایزد به سنگ خاره در آتشکه رویاند همی جزوی ز خاک تیره آذریون
33. ۳۳صدف حیران به دریا در دوان آهو به صحرا بررمیده و آرمیده هر دو در دریا و در هامون
34. ۳۴که پر کرد و که آگند از گیا و قطرهٔ باراندهان این و ناف آن ز مشک و لولو مکنون
35. ۳۵سپیدی روز صنع کیست در دهر و سیاهی شبکه می‌گردند بر یک دور پشتاپشت چون طاحون
36. ۳۶همیشه هردو کاهانند و کاهان عمر ما زیشانچو صابون از چه از چربو و چربو از چه صابون
37. ۳۷چمن پر حقهٔ لولو که داند کرد در نیسانشمر پر فیبهٔ جوشن که داند کرد در کانون
38. ۳۸زبعد آنکه چون سیمسن سپر گردد در افزودنکه کاهد ماه را هر ماه «حتی عادکالعرجون»
39. ۳۹که بندد چون خزان آید هزاران کلهٔ ادکنکه باشد چون بهار آید هوا را کلهٔ گردون
40. ۴۰که گرداند ملون کوه را چون روضهٔ رضوانکه گرداند منقش باغ را چون صحف انگلیون
41. ۴۱دوار مختلف را متفق با هم که گرداندبه قدرت در یکی موضع کند هر دو بهم معجون
42. ۴۲پس آنکه نطفه گرداند وزو شخصی کند پیدامثالش محکم و ثابت نهادش متفن و موزون
43. ۴۳یکی عالم یکی جاهل یکی ظالم یکی عاجزیکی منعم یکی مفلس یکی شادان یکی محزون
44. ۴۴یکی همواره با دولت به کام از نعمت باقییکی پیوسته با محنت به رنج از اختر وارون
45. ۴۵یکی را از بلاساغون رساند در هری روزییکی را از پی نانی دواند تا بلاساغون
46. ۴۶بزرگا پادشاها اوست کز یک آب و یک نطفهپدی آورد چندین خلق لونالون و گوناگون
47. ۴۷گزیده خسروان بودند زین پیش اندرین عالمز رفعت همسر گردون به نعمت همسر قارون
48. ۴۸چو عاد و کیقباد و بهمن و کاووس و کیخسرومنوچهر و جم و تهمورس و ضحاک و افریدون
49. ۴۹ور از یونانیان بقراط و بطلمیوس و افلاطونبلیناس حکیم و هرمز و سقراط و افلیمون
50. ۵۰ور از پیغمبران ادریس و نوح و یونس و صالححبیب و روح و ابراهیم و لوط و موسی و هارون
51. ۵۱ور از اصحاب پیغمبر عتیق و عمر و عثمانعلی و سعد و سلمان و صهیب و خالد و مظنون
52. ۵۲وگر از اولیا مهیار و حیره خالد و خضریجنید و شبلی و معروف شاه توری و سمنون
53. ۵۳درین عالم ز ریگ و قطرهٔ باران بنی آدمز هر جنسی که من گفتم همانا بوده‌اند افزون
54. ۵۴چو ممکن نیست دانستن شمار مرگ معروفانببین تا خود که داند کرد در عالم حساب ایدون
55. ۵۵تعالا صانعی کاین جمله از آب او پدید آوردپس آن گه جمله را هم وی به خاک اندر کند مدفون
56. ۵۶ایا دل بسته در دنیا و فارغ گشته از عقباچه سود از سود امروزین که فردا هم تویی مغبون
57. ۵۷چو عالم را همی دانی که فانی گشت خواهد پسبه مهر عالم فانی چرا دل کرده‌ای مرهون
58. ۵۸الاهی بندهٔ بیچارهٔ مسکین سنایی راکه هست از دین و طاعتهای تو درمانده و مدیون
59. ۵۹اگر چه هست او مطعون به علتها طمع داردبدین توحید نامطعون جزایی از تو نامطعون