1. ۱محمد ای به جهان عین فضل و ذات هنرتویی اگر بود از فضل و از هنر پیکر
2. ۲تو را خطیبی خوانند شاید و زیبدکه تو فصیح خطیبی به نظم و نثر اندر
3. ۳گر این لقب را بر خود درست خواهی کردبه وقت خطبه دانش ز عود کن منبر
4. ۴به لطف و سرعت آبست و باد خاطر توبه تاب و قوت عقلت چه خاک و چه آذر
5. ۵چو تو قرین و رفیق و چو تو برادر و دوستکه داشته است و که دارد بدین جهان اندر
6. ۶ز حسب حال چو زهر تو زهره ام خون شدکه نظم کرده ای آن را به گفته چو شکر
7. ۷خرد فراوان داری همی چرا نالیازین دوازده برج نگون و هفت اختر
8. ۸چرا تو از بره و گاو در فغان باشیکه بی سروست یکی زین و بی لگد دیگر
9. ۹تو از دو پیکر و خرچنگ چون خروش کنیچو بد کنند به تو چون نه اندر جاناور
10. ۱۰چه بیم داری از شیر کو ندارد چنگچه خیر جویی از خوشه کو ندارد بر
11. ۱۱تو را چه نقصان کرد این ترازوی خسرانکه پله هاش فروتر نباشد و برتر
12. ۱۲ز کژدم و ز کمان این هراس و بیم چراستنه دم این را نیش و نه تیر آن را پر
13. ۱۳ازین بزیچه بسته دهان چرا ترسیکه هرگزش نه چرا گه بد و نه آبشخور
14. ۱۴چه جویی آب ز دلوی که آب نیست دروچگونه تر شود ار نیستش بر آب گذر
15. ۱۵ز ماهیی که درو خار نیست این گله چیستبلی ز ماهی پر خار دیده اند ضرر
16. ۱۶نه پیر خوانی ویحک همی تو کیوان راخرف شدست ازو هیچ نیک و بد مشمر
17. ۱۷گر اورمزد توانا و کامران بودینه در وبالش بودی نه در هبوط مقر
18. ۱۸چه خواند باید بهرام را همی خونیبه دستش اندر هرگز که دید تیغ و تبر
19. ۱۹در آفتاب اگر تاب و قوتی بودیسیاه روی نگشتی ز جرم قرص قمر
20. ۲۰سماع ناهید آخر ز مردمان که شنیدکه خواند او را اخترشناس خنیاگر
21. ۲۱چه جادوییست نگویی مرا تو اندر تیرکه هر دو مه شود از آفتاب خاکستر
22. ۲۲چه بد تواند کردن مهی که گوی زمینکندش تیره از آن پس که باشد او انور
23. ۲۳ز اختران که همه سرنگون کنند غروبچه سعد باشد و نحس و چه نفع باشد و ضر
24. ۲۴تو ای برادر خود را میفکن از ره راستز چرخ و اختر هرگز نه خیر دان نه شر
25. ۲۵همه قضا و قدر کردگار عالم راستمدان تو دولت و محنت جز از قضا و قدر
26. ۲۶زمانه نادره بازیچه ها برون آوردز بازی فلک مهره باز بازیگر
27. ۲۷بدان یقین که بدین گونه آفرید فلکبه حکمت آنکه بر این گونه ساختش چنبر
28. ۲۸ز بهر شیون زینسان کبود پوشش کردز بهر سورش بست از ستارگان زیور
29. ۲۹بدید باید عبرت نبود باید کورشنید باید پند و نگشت باید کر
30. ۳۰جهانت عبرت و پندست رفته و ماندهتو مانده بازشناس و تو رفته بازنگر
31. ۳۱اگر ز مانده نداری خبر عجب نبودز رفته باری داری چنانکه بود خبر
32. ۳۲چو بنگریم همیدون پس از قضای خدابلای ما همه قزدار بود و چالندر
33. ۳۳من و تو هر دو فضولی شدیم و چرخ از بیخبکندمان و سزاوار بود و اندر خور
34. ۳۴ز ترس بر تن ما تیز و تازه افتادیبدان زمان که رگ ما بجستی از نشتر
35. ۳۵چو اهل کوشش بودیم و بابت پیکارهمی چه بستیم از بهر کارزار کمر
36. ۳۶نه دست راست گرفتی به رسم قبضه تیغنه دست چپ را بودی توان بند سپر
37. ۳۷بدانکه ما را در نظم دست نیک افتادز خود به جنگ چرا ساختیم رستم زر
38. ۳۸نه هر که باشد چیره براندن خامهدلیر باشد بر کار بستن خنجر
39. ۳۹کسی که خنجر پولاد کار خواهد بستدلش چو آهن و پولاد باید اندر بر
40. ۴۰تنی چو خارا باید سری چو سوهان سختکه پای دارد با دار و گیر حمله مگر
41. ۴۱در آن زمان که شود زیر گرد لبها خشکبدان مکان که شود زیر خود سرها تر
42. ۴۲همه ز آهن بینند زیور مردانچو خاست گرد کمیت و سمند و جم زیور
43. ۴۳دلاوران را دل گردد از هراس دو نیممبارزان را خون گردد از نهیب جگر
44. ۴۴چو لاله گردد پشت زمین به طعن و به ضربشود چو خیری روی هوا به کر و به فر
45. ۴۵خروش رزم چو آواز زیر و بم نبودحدیث کلک دگردان و کار تیغ دگر
46. ۴۶نبود باید گوریش تا به آخر عمرکه مردمان به چنین ضحک ها شوند سمر
47. ۴۷حدیث خویش همی گویم ای برادر منتو زینهار گمان دگر مدار و مبر
48. ۴۸تو را نباید کاید ز من کراهیتیبدین که گفته شد ای نیک رای و ای مهتر
49. ۴۹کنون از آنچه خوش آید تو را بخواهم گفتکه هست از این پس این دولتی تو را بی مر
50. ۵۰گرت چو سرو مسطح همی بپیرایندبدان که زود چو سرو سهی برآری سر
51. ۵۱ز صبر جوشن پوش و نبرد مردان کنز بأس مرکب ساز و مصاف گردان در
52. ۵۲تو گرد گبند خضرا برآی و شغل طلبکه من هزیمت گشتم ز گنبد اخضر
53. ۵۳مرا اگر پس ازین دولتی دهد یاریمن و ثنای خداوند و خامه و دفتر
54. ۵۴به مدحت ثقت الملک ازین چو دریا دلبه غوص طبع برآرم طویله های گهر
55. ۵۵عمید مطلق طاهر که سروران هرگزندیده اند چو او در زمانه یک سرور
56. ۵۶بزرگواری دریادلی که در بخششبه پیش جودش دریا کم آید از فرغر
57. ۵۷بلند قدرش کرده ست وصف چرخ زمینگشاده طبعش کرده ست نعمت بحر شمر
58. ۵۸ز ابر رادی وز مرغزار نعمت اونه آز گردد تشنه نه مکرمت لاغر
59. ۵۹قلق نگشته است از قرب او مرگ خامهتهی نرفته است از دست او مگر ساغر
60. ۶۰ندیده اند ز ایوان جاه او کنگرنجسته اند ز دریای فضل او معبر
61. ۶۱ز اوج همت او چرخ ها شود تیرهز موج بخشش او گنج ها برد کیفر
62. ۶۲به هیچ وقت نبودست بی سخا دستشچنانکه هیچ نبودست بی عرض جوهر
63. ۶۳چو بحر مادر طبع سخاش بود رواستکه هست خوی خوش او برادر عنبر
64. ۶۴به دوست گردان اقبال دین و ملک آرینگردد اختر بی چرخ و چرخ بی محور
65. ۶۵برستم از همه غم کو به چشم بخشایشز صدر جاه به من بنده تیز کرد نظر
66. ۶۶خدای داند کامروز اندرین زندانزجود و بخشش او نعمتست بس بی مر
67. ۶۷همی ز رحمت او باشدم درین دوزخنسیم سایه طوبی و چشمه کوثر
68. ۶۸نه من ببینم در هر شرف چو او مخدومنه او بیابد در هر هنر چو من چاکر
69. ۶۹اگر خلاصی باشد مرا و خواهد اونباشدم هوس لشکر و هوای سفر
70. ۷۰من آستانه درگاه او کنم بالینبخسبم آنجا و ایمن شوم ز رنج سهر
71. ۷۱برون کنم ز سرم کبر و باد بی خردیز علم لشکر سازم ز اهل علم حشر
72. ۷۲شوم به نانی قانع به جامه ای راضیبه خط عقل تبرا کنم ز عجب و بطر
73. ۷۳همه به خشتک شلوار برنشینم و بسنه اسب تازی باید مرا نه ساز بزر
74. ۷۴چه سود ازین سخن چون نگار و شعر چو درچو ما به محنت گشتیم هر دو زیر و زبر
75. ۷۵دو اهل فضل و دو آزاده و دو ممتحنیمدو خیره رای و دو خیره سر و دو خیره بصر
76. ۷۶دعای ماست به هر مسجد و به هر مجلسدریغ ماست به هر محفل و به هر محضر
77. ۷۷تو نو گرفتی در حبس و بند معذوریاگر بترسی ازین بند و بشگهی ز خطر
78. ۷۸منم که عشری از عمر شوم من نگذشتمگر به محنت و در محنتم هنوز ایدر
79. ۷۹به جای مانده ام از بندهای سخت گرانضعیف گشته ام از رنج های بس منکر
80. ۸۰نوان و سست شده رویم از طپانچه کبوددر آب دیده نمانم مگر به نیلوفر
81. ۸۱شده بر آب دو دیده سبک تر از کشتیاگر چه بندی دارم گران تر از لنگر
82. ۸۲بلا و محنت و اندوه و رنج و محنت و غمدمادمند به من بر چو قطره های مطر
83. ۸۳ز بس که گویم امروز این بلا بودستتمام نام بلاها مرا شدست از بر
84. ۸۴ز ضعف پیری گشته ست چون گلیم کهنبه حبس رویم و بوده چو دیبه ششتر
85. ۸۵ز بی حمیتی ای دوست چو غلیواجمنه ماده خود را دانم کنون همی و نه نر
86. ۸۶علاج را گزر پخته می خورم زیراکه آن چو سخت گزر سست شد چو برگ گزر
87. ۸۷دریغ شخص که از بند شد نحیف و دوتادریغ عمر که در حبس شد هبا و هدر
88. ۸۸همی به شعر کنم ساحری از آن باشدهمیشه حالم چون حال ساحران به سحر
89. ۸۹بسان آذر و مانی بتگر و نقاشبلا و محنت بینم همی به زندان در
90. ۹۰از آن که می به پرستند گفت های مرابسان صورت مانی و لعبت آذر
91. ۹۱زمانه را پسری در هنر زمن به نبستچرا نهان کندم همچو بد هنر دختر
92. ۹۲چرا به عمر چو کفار بسته دارندماگر یکی ام از امتان پیغمبر
93. ۹۳بدین همانا زین امتم نمی شمرندکه می برون نگذارندم از عذاب سقر
94. ۹۴همی سخن ها گرم آیدم کز آتش دلدهان چو کوره شد و شد زبان درو اخگر
95. ۹۵توزان که لختی محنت کشیده ای در حبسبدین که گفتم دانم که داریم باور
96. ۹۶یقین بدان که نه مردست خصم دانش مناگر چه پوشد در جنگ جوشن و مغفر
97. ۹۷بلی ولیک قلمدان ز دوکدان بگریختبه عاقبت بتر آمد عمامه از معجر
98. ۹۸بکوفتم دری از خم قلتبان بازبگو بروتی باز ایدر آمدم زان در
99. ۹۹خرم و نیم خرم و ابله و مخنث منخرد ندارم و دیوانه زادم از مادر
100. ۱۰۰وز آنکه نادان بودم چو گرد کردم ریشمرا به نام همه ریش گاو خواند پدر
101. ۱۰۱چو حال فضل بدیدم که چیست بگزیدمز کار پیشه جولاهگی ز بهر پسر
102. ۱۰۲بدو نوشتم و پیغام دادم و گفتمکه ای سعادت در فضل هیچ رنج مبر
103. ۱۰۳اگر سعادت خواهی چو نام خویش همیبه سوی نقص گرای و طریق جهل سپر
104. ۱۰۴مترس و بانگ یکایک چو سگ همی کن عفبخیز و نیز دمادم چو خر همی زن عر
105. ۱۰۵که بردرند سگان هر کرا نگردد سگلگد زنند خران هر کرا نباشد خر
106. ۱۰۶عناست فضل نه از فضل بود عود بودکه زار زار بسوزد بر آتش مجمر
107. ۱۰۷نصیحت پدرانه ز من نکو بشنومگر گرد هنر هیچ کآفتست هنر
108. ۱۰۸ز فصل نعمت مزمر بود که در مجلسز زخم زخمه بنالد زمان زمان مزمر
109. ۱۰۹مکار اگر که ز کشته دریغ می درویدریغ می درود هر کسی که کارد اگر
110. ۱۱۰ز اضطراب نمودن چه فایده ما رااگر چه هستیم امروز عاجزو مضطر
111. ۱۱۱نخوانده ایم که نتوان ز گیتی ایمن بودندیده ام که نتوان ز چرخ کرد حذر
112. ۱۱۲کزین زمانه بسی چنگ و پربیفکندستهژبر آهن چنگ و عقاب آتش پر
113. ۱۱۳بدان حقیقت کاین شغل و این عمل دارندسپهر عمر شکار و جهان عمر شکر
114. ۱۱۴به ذات خویش مؤثر نیند و مجبورنددرین همه که تو می بینی ایزدیست اثر
115. ۱۱۵نخواست ماندن اگر گنج شایگان بودیبماند این سخن جانفزای تا محشر
116. ۱۱۶چو ذکر مردم عمری دگر بود پس از آنکه ثابتست همه ساله منظر از مخبر
117. ۱۱۷بریده نیست امید خلاص و راحت مندر این زمانه که تازه شده ست عدل عمر
118. ۱۱۸ز کدخدای جهان و شهریار ملک افروزخدایگان زمین پادشاه دین پرور
119. ۱۱۹سپهر همت و خورشید رای و دریا دلزمانه دار و زمین خسرو و جهان داور
120. ۱۲۰علاء دولت مسعود کامکار که ملکبه دست فخر نهد بر سرش همی افسر
121. ۱۲۱نهاده مسند میمونش بر سپهر شرفنبشته نام همایونش بر نگین ظفر
122. ۱۲۲چو از ثری علم قدر اوست تا عیوقز باختر سپه جاه اوست تا خاور
123. ۱۲۳گذشت رایت اقبال او ز هر گردونرسید آیت انصاف او به هر کشور
124. ۱۲۴مضای حشمت او ابر شد به شرق و به غربنفاذ دولت او باد شد به بحر و به بر
125. ۱۲۵چو شیر شرزه و چون مار گرزه بر سر و دستز هولش افسر فغفور و یاره قیصر
126. ۱۲۶سپهرها را بر امر او مدار و مجالستارگان را در حکم او مسیر و ممر
127. ۱۲۷گر او نخواهد هر سال خوش نخندد باغور او نگوید هر روز بر نیاید خور
128. ۱۲۸برازدم که چون من نیست هیچ مدحت گویبرازدش که چنو نیست هیچ مدحت خر
129. ۱۲۹وزیده باد در آفاق باد دولت اوکه بر ولیش نسیم است و بر عدو صرصر
130. ۱۳۰گر این قصیده نیامد چنانکه در خور بودز آنکه هستش معنی رکیک و لفظ ابتر
131. ۱۳۱مرا به فضل تو معذور دار کاین سر و تنز ناتوانی بر بالش است و بر بستر