1. ۱ای آدمیزاد! اگر کسی نیکی‌ای در حقِ تو کرد و تو در پاسخ، شکمش را اره کردی، گمان مبر که زرنگی. شکم اره کردن کارِ زرنگی نیست — کارِ آن کسی است که نمی‌داند زرنگی چیست. آدمِ زرنگ، نیکی را با نیکی پاسخ می‌دهد، چون می‌داند نیکی، سرمایه‌ای است که با سود برمی‌گردد. اما تو، که در روزِ سختی هزار نوکر می‌خواهی و در روزِ راحت، یک رفیق هم برایت گران می‌آید، چه دانی سرمایه چیست؟
2. ۲مَثَلی است: کسی الاغی داشت پیر و رنجور. بارش را می‌برد، آبش را می‌آورد، و نان‌حلال‌ش را از آن الاغ به دست می‌آورد. روزی الاغ پیرتر شد. نتوانست بار ببرد. مرد، که تا دیروز سفره‌ی نانش بر گُرده‌ی این الاغ پهن بود، فردا الاغ را به قصاب فروخت. این، نه فقط بی‌حقی، که بی‌عقلی هم بود — چون فرزندِ آن مرد، اگر آن منظره را دیده باشد، فردا با پدرِ خودش هم همین خواهد کرد.
3. ۳این درس از کجا می‌آید؟ از طبعِ آدمی، که هرگاه چیزی به دستش می‌آید، آن را که بدو داده، فراموش می‌کند. در نظرِ آدمیزاد، هر نعمتی که در دست دارد، دست‌رنجِ خودِ اوست. هر نعمتی که در دستِ دیگری است، تصادفِ روزگار است. این، عدلِ آدمیزاد است. عدلی که ترازویش، یک کفه‌اش پُر و یک کفه‌اش خالی است.
4. ۴گفته‌اند، حق‌ناشناسی، نه عیب است، که بیماری است. آدمِ حق‌نشناس، اگر صد بار هم به او یادآوری کنی که از تو نیکی دیده، آخر سر می‌گوید: «اول از همه، اوست که از من نیکی دیده.» و این، در نهاد، نه دروغ است که خیالی است که او در سال‌ها برای خود ساخته. آدمی، اول دروغ را به دیگران می‌گوید، بعد به خودش. و وقتی به خودش گفت، دیگر آن دروغ، برایش راست شده.
5. ۵پس ای رفیق! اگر کسی به تو نیکی کرد، فراموش مکن. و اگر تو به کسی نیکی کردی، چشم‌داشتِ یادآوری مدار. هر دو، اخلاق است. یکی اخلاقِ حق‌شناس، دیگری اخلاقِ بزرگوار. اگر این دو در یک جامعه باشد، آن جامعه آباد است. اگر نباشد، هرچه ساختمانِ بلند هم بسازی، خانه‌ای خواهد بود بی‌سقف، که از نخستین باران، فرو می‌ریزد.