The Bishop’s Candlesticks / شمعدان‌های اسقف (از «بینوایان»)

Jean Valjean had passed nineteen years in the galleys. He entered the prison sobbing and shuddering; he emerged from it impassive. He had entered in despair; he came out gloomy. What had taken place in that soul?

ژان والژان نوزده سال را در زندانِ کشتی‌ها گذرانده بود. هق‌هق‌کنان و لرزان به زندان درآمده بود؛ بی‌اعتنا و سرد از آن بیرون آمد. در ناامیدی وارد شده بود؛ تیره و تار بیرون آمد. در آن روح چه گذشته بود؟

On the day of his release he had heard those strange words: "You are free." The moment seemed improbable and unprecedented. A ray of vivid light, a ray of the light of the living, suddenly penetrated within him. But it was not long before this ray paled. He had been dazzled by the idea of liberty; he had believed in a new life. He very speedily perceived what sort of liberty it is to which a yellow passport is provided.

روزِ آزادی‌اش آن واژگانِ غریب را شنیده بود: «تو آزادی.» آن لحظه باورنکردنی و بی‌سابقه می‌نمود. پرتوی از نورِ زنده، پرتوی از روشناییِ زندگان، ناگهان در درونش رخنه کرد. اما دیری نگذشت که آن پرتو رنگ باخت. اندیشه‌ی آزادی خیره‌اش کرده بود؛ به زندگیِ تازه‌ای باور آورده بود. اما به‌زودی دریافت که آزادی‌ای که با گذرنامه‌ای زرد به آدمی می‌دهند، چه آزادیِ تلخی است.

Many bitter things were joined to it. He had calculated that his earnings, during his stay in prison, ought to have amounted to a hundred and seventy-one francs. He had received only a hundred and nine. No matter; he was free. At Digne, as he was entering the town one evening, he was very hungry. He had eaten nothing since the morning.

تلخی‌های بسیار به آن آزادی پیوسته بود. حساب کرده بود که دستمزدِ سال‌های زندانش باید به صد و هفتاد و یک فرانک می‌رسید. تنها صد و نُه فرانک دریافت کرده بود. مهم نبود؛ او آزاد بود. عصرِ یک روز که وارد شهرِ دینی می‌شد، سخت گرسنه بود. از صبح چیزی نخورده بود.

He went from door to door. He was repulsed everywhere. The yellow passport was a curse. No inn would receive him, no tavern would give him to eat. Even the jailer of the prison refused to take him in. A dog drove him from a kennel where he sought to lie down. At last, weary and frozen, he knocked at the door of the Bishop of Digne.

از دری به دری رفت. همه‌جا رانده شد. آن گذرنامه‌ی زرد نفرینی بود. هیچ مسافرخانه‌ای نمی‌پذیرفتش، هیچ میخانه‌ای خوراکی به او نمی‌داد. حتی زندانبانِ زندان هم از راه دادنش سر باز زد. سگی او را از لانه‌ای که می‌خواست در آن دراز بکشد، تاراند. سرانجام، خسته و یخ‌زده، درِ خانه‌ی اسقفِ دینی را کوفت.

Monseigneur Bienvenu, the Bishop, was a man of seventy-five, who lived simply and gave nearly all he had to the poor. When Jean Valjean entered, he announced himself harshly: "My name is Jean Valjean. I am a convict; I have been nineteen years in the galleys. Here is my passport, yellow as you see. Everyone has driven me away. Will you receive me?"

مونسنیور بی‌ین‌ونو، اسقف، مردی هفتاد و پنج ساله بود که ساده می‌زیست و تقریباً هر چه داشت به تنگدستان می‌بخشید. وقتی ژان والژان وارد شد، خشن خود را معرفی کرد: «نامِ من ژان والژان است. من یک محکومم؛ نوزده سال در زندانِ کشتی‌ها بوده‌ام. این هم گذرنامه‌ام، زرد، چنان‌که می‌بینید. همه راندندم. آیا مرا می‌پذیری؟»

"Madame Magloire," said the Bishop, "you will set another place." Then he turned to his guest: "Sit down and warm yourself, sir. We are going to sup in a moment, and your bed will be made ready while you sup." The man did not understand. "Is it true? What! You will keep me? You do not drive me forth? A convict! You call me 'sir'! You do not say 'Get out, dog'?"

اسقف گفت: «مادام ماگلوار، یک جای دیگر هم بچین.» سپس رو به مهمانش کرد: «بنشین و خود را گرم کن، آقا. تا لحظه‌ای دیگر شام می‌خوریم، و بسترت را هم تا شام می‌خوری آماده می‌کنند.» مرد نمی‌فهمید: «راست است؟ چه؟ مرا نگه می‌داری؟ بیرونم نمی‌کنی؟ یک محکوم را! به من می‌گویی "آقا"! نمی‌گویی "گم شو، سگ"؟»

"This is not my house; it is the house of Jesus Christ," said the Bishop. "This door does not demand of him who enters whether he has a name, but whether he has a grief. You suffer, you are hungry and thirsty; you are welcome. And do not thank me; do not tell me that I take you into my house. This is the home of no man, except him who needs an asylum. You are more at home here than I am myself."

اسقف گفت: «این خانه‌ی من نیست؛ خانه‌ی عیسی مسیح است. این در از آن‌که درون می‌آید نمی‌پرسد نامی دارد یا نه، بلکه می‌پرسد دردی دارد یا نه. تو رنج می‌بری، گرسنه و تشنه‌ای؛ خوش آمدی. و از من سپاسگزاری مکن؛ مگو که تو را به خانه‌ی خود راه می‌دهم. این خانه از آنِ هیچ‌کس نیست، مگر آن‌که به پناهگاهی نیاز دارد. تو در اینجا بیش از من صاحبِ خانه‌ای.»

They supped. On the table gleamed six silver forks and spoons, and two large silver candlesticks — the only luxury the Bishop had kept. After supper Monseigneur Bienvenu showed his guest to a bed, white and clean. The man slept; but in the dead of night he woke. He had slept too well. For nineteen years he had not lain in a real bed.

شام خوردند. بر روی میز شش قاشق و چنگالِ نقره و دو شمعدانِ بزرگِ نقره می‌درخشید — تنها تجملی که اسقف نگاه داشته بود. پس از شام، مونسنیور بی‌ین‌ونو مهمانش را به بستری سفید و پاکیزه راهنمایی کرد. مرد به خواب رفت؛ اما در دلِ شب بیدار شد. زیادی خوب خوابیده بود. نوزده سال بود که در بستری واقعی دراز نکشیده بود.

He could not sleep again. The thought of the six silver forks and spoons haunted him. They were there, a few steps away. As he had crossed the adjoining room to reach the chamber where he now lay, the old servant had been placing them in a little cupboard near the head of the bed. He knew where that cupboard was. He rose. He hesitated and listened for some moments; all was silent in the house. Then he walked straight to the cupboard.

دیگر نتوانست بخوابد. فکرِ آن شش قاشق و چنگالِ نقره رهایش نمی‌کرد. آنجا بودند، چند قدم آن‌سوتر. هنگام عبور از اتاقِ مجاور برای رسیدن به اتاقی که اکنون در آن خفته بود، دیده بود که خدمتکارِ پیر آن‌ها را در گنجه‌ی کوچکی نزدیکِ سرِ بستر می‌گذارد. می‌دانست آن گنجه کجاست. برخاست. دمی درنگ کرد و گوش سپرد؛ همه‌جای خانه خاموش بود. آنگاه یکراست به سوی گنجه رفت.

He seized the silver, thrust it into his knapsack, crossed the garden, leaped the wall like a tiger, and fled. The next morning, as Monseigneur Bienvenu was walking in the garden, Madame Magloire ran toward him in great agitation. "Monseigneur, the man is gone! The silver is stolen!" The Bishop remained silent for a moment; then he raised his serious eyes and said gently: "And, in the first place, was that silver ours?"

نقره‌ها را برداشت، در کوله‌اش چپاند، از باغ گذشت، چون پلنگی از دیوار جهید و گریخت. بامدادِ روزِ بعد، هنگامی که مونسنیور بی‌ین‌ونو در باغ قدم می‌زد، مادام ماگلوار با اضطرابِ بسیار به سویش دوید: «مونسنیور، مرد رفته است! نقره‌ها دزدیده شده!» اسقف لحظه‌ای خاموش ماند؛ سپس چشمانِ جدی‌اش را بالا آورد و به نرمی گفت: «و راستی، آن نقره‌ها اصلاً از آنِ ما بود؟»

At that moment there came a knock at the door. Three gendarmes appeared, holding Jean Valjean by the collar. The brigadier saluted the Bishop. "Monseigneur—" he began. At this word Jean Valjean, who was sunk in gloom, raised his head with a stupefied air. "Monseigneur!" he murmured. "So he is not the curé!"

در همان دم، در به صدا درآمد. سه ژاندارم پدیدار شدند که ژان والژان را از یقه گرفته بودند. سرکرده‌شان به اسقف ادای احترام کرد: «مونسنیور —» چون این واژه را شنید، ژان والژان که در تیرگی فرو رفته بود، با حالتی مات سرش را بلند کرد. زیرِ لب نالید: «مونسنیور! پس او کشیشِ ساده نیست!»

"Ah! here you are!" exclaimed the Bishop, looking at Jean Valjean. "I am glad to see you. Well, but how is this? I gave you the candlesticks too, which are of silver like the rest, and for which you can certainly get two hundred francs. Why did you not carry them away with your forks and spoons?" Jean Valjean opened his eyes wide, and gazed at the venerable Bishop with an expression no human tongue can render.

اسقف در حالی که به ژان والژان می‌نگریست بانگ زد: «آه! اینجایی! خوشحالم که می‌بینمت. اما این چطور شد؟ من شمعدان‌ها را هم به تو داده بودم، که آن‌ها هم مثلِ بقیه از نقره‌اند و بی‌گمان دویست فرانک بابتشان می‌گیری. چرا آن‌ها را با قاشق و چنگال‌هایت نبردی؟» ژان والژان چشمانش را گشاد کرد و با حالتی که هیچ زبانی یارای بیانش نیست، به اسقفِ بزرگوار خیره ماند.

The gendarmes released their hold. "Monseigneur," said the brigadier, "what this man told us was true, then?" "Certainly," replied the Bishop. "You can let him go. He is my friend." Jean Valjean trembled in every limb. He took the two candlesticks mechanically, and with a bewildered air. "Now," said the Bishop, "go in peace. And do not forget, never forget, that you have promised me to use this silver to become an honest man."

ژاندارم‌ها دست از او کشیدند. سرکرده گفت: «مونسنیور، پس آنچه این مرد به ما گفت راست بود؟» اسقف پاسخ داد: «البته. می‌توانید رهایش کنید. او دوستِ من است.» ژان والژان سراپا می‌لرزید. دو شمعدان را بی‌اختیار و با حالتی مبهوت گرفت. اسقف گفت: «اکنون به سلامت برو. و فراموش مکن، هرگز فراموش مکن، که به من قول داده‌ای از این نقره برای آن استفاده کنی که مردی درستکار شوی.»

Jean Valjean, who had no recollection of ever having promised anything, remained speechless. The Bishop laid stress upon the words as he uttered them. He resumed solemnly: "Jean Valjean, my brother, you no longer belong to evil, but to good. It is your soul that I buy from you; I withdraw it from black thoughts and the spirit of perdition, and I give it to God."

ژان والژان که هیچ به یاد نمی‌آورد که چیزی وعده داده باشد، بی‌سخن ماند. اسقف هنگامِ ادای آن واژگان بر آن‌ها تأکید کرد. باوقار از سر گرفت: «ژان والژان، ای برادرِ من، تو دیگر از آنِ بدی نیستی، بلکه از آنِ نیکی. این روحِ توست که از تو می‌خرم؛ آن را از اندیشه‌های سیاه و از روحِ تباهی بیرون می‌کشم، و به خدا می‌سپارمش.»

Jean Valjean departed from the town as though he were fleeing. He walked at haste, across the fields, taking whatever roads and paths presented themselves. The two candlesticks he carried with him. That act of forgiveness — silver returned to a thief, and a soul handed back to a man — would slowly, across the long years that followed, remake him into one of the most generous and just men in all the world. So great is the power of a single act of mercy.

ژان والژان از شهر بیرون رفت، چنان‌که گویی می‌گریزد. شتابان از میانِ کشتزارها راه می‌سپرد و هر جاده و کوره‌راهی را که پیش می‌آمد در پیش می‌گرفت. دو شمعدان را با خود می‌برد. آن کنشِ بخشایش — نقره‌ای که به دزدی بازگردانده شد، و روحی که به مردی پس داده شد — در درازنای سال‌های پس از آن، آرام آرام او را به یکی از بخشنده‌ترین و دادگرترین مردانِ سراسرِ جهان بدل کرد. آری، نیرویِ یک کنشِ رحمت چنین بزرگ است.