The Dream of a Ridiculous Man / خواب مرد مضحک

I am a ridiculous person. Now they call me a madman. That would be a promotion if it were not that I remain as ridiculous in their eyes as before. But now I do not resent it, they are all dear to me now, even when they laugh at me—and, indeed, it is just then that they are particularly dear to me.

من آدمِ مضحکی هستم. حالا مرا دیوانه می‌خوانند. این خود ترفیعی می‌بود، اگر نه آنکه همچنان در چشمِ آنان مضحک مانده‌ام، چنان‌که پیش‌تر بودم. اما اکنون از این رنجشی ندارم؛ همگی برایم عزیزند، حتی آن‌گاه که به من می‌خندند — و راستی را، درست در همان دم است که نزدِ من به‌ویژه عزیزند.

I could join in their laughter—not exactly at myself, but through affection for them, if I did not feel so sad as I look at them. Sad because they do not know the truth and I do know it. Oh, how hard it is to be the only one who knows the truth! But they won't understand that. No, they won't understand it.

می‌توانستم با آنان بخندم — نه درست به خودم، بلکه از سرِ مهری که به ایشان دارم — اگر چون به آنان می‌نگرم چنین غمگین نمی‌شدم. غمگین از آن رو که آنان حقیقت را نمی‌دانند و من می‌دانم. آه، چه دشوار است تنها کسی بودن که حقیقت را می‌داند! اما آنان این را درنخواهند یافت. نه، درنخواهند یافت.

In old days I used to be miserable at seeming ridiculous. Not seeming, but being. I have always been ridiculous, and I have known it, perhaps, from the hour I was born. Perhaps from the time I was seven years old I knew I was ridiculous. Afterwards I went to school, studied at the university, and, do you know, the more I learned, the more thoroughly I understood that I was ridiculous.

در روزگارِ گذشته از مضحک به‌نظر رسیدن رنج می‌بردم. نه به‌نظر رسیدن، که بودن. من همیشه مضحک بوده‌ام، و این را شاید از همان ساعتی که زاده شدم می‌دانستم. شاید از هفت‌سالگی می‌دانستم که مضحکم. سپس به مدرسه رفتم، در دانشگاه درس خواندم، و — می‌دانی؟ — هرچه بیشتر آموختم، آشکارتر دریافتم که مضحکم.

And as I grew up I became more and more aware that I was ridiculous in every way. But the consciousness of being ridiculous never wounded me. And then a great longing came upon me. I came to a conviction that everywhere in the world it made no difference. And it suddenly ceased to matter to me whether the world existed or whether there had never been anything at all.

و هرچه بزرگ‌تر شدم، بیش‌از‌پیش آگاه شدم که از هر جهت مضحکم. اما آگاهی از مضحک‌بودن هرگز آزرده‌ام نکرد. آنگاه آرزویی بزرگ بر من چیره شد. به این یقین رسیدم که در همه‌جای جهان هیچ چیز فرقی نمی‌کند. و ناگهان دیگر برایم اهمیتی نداشت که جهان هست یا که هرگز هیچ چیزی نبوده است.

I began to feel with all my being that nothing existed in my lifetime. At first I fancied that many things had existed in the past, but afterwards I guessed that there never had been anything in the past either, but that it had only seemed so for some reason. Little by little I guessed that there would be nothing in the future either.

با تمامِ وجودم آغاز کردم به این حس که در طولِ زندگی‌ام هیچ چیزی وجود نداشته است. نخست گمان می‌کردم که در گذشته بسیار چیزها بوده‌اند، اما بعد حدس زدم که در گذشته نیز هرگز هیچ چیزی نبوده، بلکه تنها به دلیلی چنین می‌نموده است. اندک‌اندک حدس زدم که در آینده هم هیچ چیزی نخواهد بود.

Then I suddenly ceased to be angry with people and almost ceased to notice them. This showed itself even in the smallest trifles. I used, for instance, to knock against people in the street. And not so much from being lost in thought: what had I to think about? I had given up thinking about anything in those days; it made no difference to me.

آنگاه ناگاه دیگر از مردم خشمگین نشدم و کم‌کم چنان شد که گویی اصلاً آنان را نمی‌بینم. این حتی در کوچک‌ترین چیزها هم پیدا بود. مثلاً در خیابان به مردم تنه می‌زدم. نه چندان از سرِ غرق‌بودن در فکر: چه چیزی برای فکرکردن داشتم؟ در آن روزها از فکرکردن به هر چیزی دست شسته بودم؛ برایم فرقی نمی‌کرد.

It was in November—on the third of November. The rain had been falling all day, the coldest and most gloomy rain, almost menacing in its hostile effect upon people. And at ten o'clock in the evening, when I was returning home, I made up my mind to shoot myself. I had bought a revolver two months before, with this object.

در ماهِ نوامبر بود — سومِ نوامبر. باران سراسرِ روز باریده بود، سردترین و دلگیرترین باران، که در اثرِ خصمانه‌اش بر مردم تقریباً تهدیدآمیز می‌نمود. و ساعتِ ده شب، آنگاه که به خانه بازمی‌گشتم، تصمیم گرفتم خود را با تپانچه بکشم. دو ماه پیش، با همین قصد، تپانچه‌ای خریده بودم.

But why, you will ask, did I live two months when I had made up my mind to shoot myself? I do not know. The fact is that though I had made up my mind I had not yet quite resolved to do it; everything depended on a star. There was a tiny star in the sky which gleamed faintly through the rain, and I made up my mind to do it that night when I came home.

اما — خواهی پرسید — چرا دو ماه زیستم، با آنکه تصمیم به خودکشی گرفته بودم؟ نمی‌دانم. حقیقت آن است که هرچند تصمیم گرفته بودم، هنوز کاملاً مصمم نبودم؛ همه چیز به یک ستاره بسته بود. ستاره‌ی کوچکی در آسمان بود که کم‌سو از پسِ باران می‌درخشید، و آن شب، آنگاه که به خانه می‌آمدم، تصمیم گرفتم آن کار را بکنم.

Well, as I was looking at the sky, this little girl took me by the elbow. The street was empty, and there was scarcely any one to be seen. She was a child of eight with a kerchief on her head, wearing nothing but a wretched little dress all soaked with rain. "Mammy! Mammy!" she kept crying, and she was breathless with sobbing.

باری، همان‌طور که به آسمان می‌نگریستم، دخترکی آرنجم را گرفت. خیابان خالی بود و به‌سختی کسی به چشم می‌خورد. کودکی بود هشت‌ساله با روسری بر سر، که جز پیراهنِ کوچکِ ژنده‌ای — یکسره خیسِ باران — چیزی بر تن نداشت. پیوسته فریاد می‌زد: «مامان! مامان!» و از هق‌هق نفسش بریده بود.

But I did not answer and went on. She ran after me, pulling at me and calling, in that tone which in frightened children means despair. I know that sound. Though she did not articulate the words, I understood that her mother was dying somewhere, or that something of the sort was happening to them. But I did not turn round; on the contrary, I drove her away.

اما من پاسخی ندادم و رفتم. او در پی‌ام دوید، دامنم را می‌کشید و صدایم می‌زد، با همان لحنی که در کودکانِ هراسان نشانه‌ی نومیدی است. آن صدا را می‌شناسم. هرچند کلمات را به‌روشنی ادا نمی‌کرد، دریافتم که مادرش جایی در حالِ مرگ است، یا چیزی از این دست بر آنان می‌گذرد. اما برنگشتم؛ برعکس، او را راندم.

When I got home I sat down at once at my table, and I put the revolver beside me. As I sat down I thought: if I am going to make an end of myself tonight, then surely everything in the world ought to be a matter of indifference to me now. So why was I sorry for that child? Why did I feel a pang of pity? I remember that I was very sorry for her; so much so that I felt a strange pang quite incongruous in my position.

چون به خانه رسیدم، بی‌درنگ پشتِ میزم نشستم و تپانچه را کنارِ خود گذاشتم. همین‌که نشستم اندیشیدم: اگر امشب می‌خواهم به خودم پایان دهم، پس بی‌گمان حالا باید همه‌ی چیزهای جهان برایم یکسان و بی‌اهمیت باشد. پس چرا دلم برای آن کودک سوخت؟ چرا تیرِ ترحمی در دلم نشست؟ به یاد دارم که دلم سخت برایش سوخت؛ چندان که دردی غریب — کاملاً ناسازگار با موقعیتم — حس کردم.

And the question worried me beyond all the rest: if everything were a matter of indifference, then why should I feel any pity? For though I had decided that the world made no difference to me, I was unbearably sorry for the child. If I had kicked something in the dark, it would still have hurt me. So nothing was a matter of indifference to me after all, while I was alive.

و این پرسش بیش از همه آزارم می‌داد: اگر همه چیز یکسان و بی‌اهمیت است، پس چرا باید ترحمی حس کنم؟ زیرا با آنکه مصمم شده بودم که جهان برایم فرقی ندارد، دلم به‌نحوِ تحمل‌ناپذیری برای آن کودک می‌سوخت. اگر در تاریکی پایم به چیزی می‌خورد، باز هم دردم می‌آمد. پس به‌راستی، تا زنده بودم، هیچ چیز برایم بی‌اهمیت نبود.

I sank into deep thought. And then I dreamed a dream. I dreamed that I took up the revolver and aimed it straight at my heart—my heart, and not my head; and I had determined beforehand to fire at my head, at the right temple. After aiming at my breast I waited a second or two, and my candle, the table, and the wall in front of me seemed suddenly to be moving and heaving. I made haste to fire.

در فکری ژرف فرو رفتم. و آنگاه خوابی دیدم. خواب دیدم که تپانچه را برداشتم و درست به قلبم نشانه گرفتم — قلبم، نه سرم؛ حال آنکه پیش‌تر مصمم شده بودم که به سرم، به شقیقه‌ی راستم، شلیک کنم. پس از نشانه‌گرفتن به سینه‌ام، یکی‌دو ثانیه درنگ کردم، و شمعم، میز، و دیوارِ پیشِ رویم ناگهان گویی به جنبش و موج درآمدند. شتاب کردم که شلیک کنم.

In my dream I died, and I felt myself laid in the grave. They buried me, and all went away, and I was left alone, utterly alone. I lay there, and—strange to say—I did not expect anything, accepting without dispute that the dead have nothing to expect. But the damp soaked through, and a drop of water fell upon my closed left eye. And suddenly I cried out, not with my voice, but with my whole being, to the arbiter of all that was being done to me.

در خوابم مُردم، و حس کردم که در گور نهاده شدم. به خاکم سپردند، همگی رفتند، و من تنها ماندم، یکسره تنها. آنجا دراز کشیده بودم و — شگفتا — چشمِ هیچ چیز نداشتم، و بی‌چون‌وچرا می‌پذیرفتم که مردگان را چشمِ چیزی نیست. اما نم به درون نشست، و قطره‌ی آبی بر چشمِ بسته‌ی چپم چکید. و ناگهان فریاد برآوردم — نه با صدایم، که با تمامِ هستی‌ام — به سوی آن داورِ هرچه بر من می‌رفت.

And thereupon in my grave was suddenly opened, and some dark and unknown being took me by the hand, and we found ourselves in space. I saw that it was night, and never, never had there been such darkness! We were flying through space already far from the earth. And suddenly I beheld our sun! I knew that it was our sun—the sun that gave birth to our earth.

و در همان دم گورم ناگهان گشوده شد، و موجودی تاریک و ناشناخته دستم را گرفت، و خود را در فضا یافتیم. دیدم که شب است، و هرگز، هرگز چنین تاریکی‌ای نبوده بود! دیگر در فضا، دور از زمین، پرواز می‌کردیم. و ناگهان خورشیدمان را دیدم! می‌دانستم که خورشیدِ خودِ ماست — خورشیدی که زمینِ ما را زاده است.

And we suddenly drew near a planet exactly like the earth—a green, lovely island in that boundless sea of darkness. I felt that it was the same earth I had left, but utterly innocent, never yet defiled by the Fall. I beheld and knew the people of this happy land. They knew not desire and knew not jealousy. There was no quarrel and there was no envy among them.

و ناگهان به سیاره‌ای نزدیک شدیم درست همانندِ زمین — جزیره‌ای سبز و دوست‌داشتنی در آن دریای بی‌کرانِ تاریکی. حس کردم همان زمینی است که ترکش کرده بودم، اما یکسره بی‌گناه، که هنوز به هبوط آلوده نشده بود. مردمانِ این سرزمینِ شادمان را دیدم و شناختم. آنان نه آرزو می‌شناختند و نه رشک. در میانشان نه ستیزی بود و نه حسدی.

They loved one another without quarrel. They had no temples, but they had a real living and uninterrupted sense of oneness with the whole of the universe. And yet—I corrupted them all! How it could come to pass I do not know, but I remember it clearly. The dream embraced thousands of years and left in me only a sense of the whole. I only know that I was the cause of their sin and downfall.

یکدیگر را بی‌هیچ ستیزی دوست می‌داشتند. معبدی نداشتند، اما حسی راستین، زنده و پیوسته از یگانگی با سرتاسرِ هستی داشتند. و با این‌همه — من همگی‌شان را تباه کردم! چگونه چنین چیزی روی داد نمی‌دانم، اما به‌روشنی به یادش دارم. آن خواب هزاران سال را در بر می‌گرفت و در من تنها حسی از کل بر جای گذاشت. تنها می‌دانم که من سببِ گناه و سقوطِ آنان بودم.

Like a vile trichina, like a germ of the plague infecting whole kingdoms, so I contaminated all this earth, so happy and sinless before my coming. They learnt to lie, and grew to love lying, and discovered the charm of falsehood. Oh, perhaps it began innocently, with a jest, with coquetry, with amorous play. But the seed of poison was in that drop, and it found a sympathetic soil in their hearts.

چون کرمی پلید، چون میکروبِ طاعونی که سرزمین‌ها را به آلودگی می‌کشاند، چنین تمامِ این زمین را — که پیش از آمدنِ من چنان شاد و بی‌گناه بود — آلودم. دروغ‌گفتن آموختند، و رفته‌رفته دروغ را دوست داشتند، و افسونِ ناراستی را کشف کردند. آه، شاید بی‌گناهانه آغاز شد، با شوخی‌ای، با عشوه‌ای، با بازیِ عاشقانه‌ای. اما دانه‌ی زهر در آن قطره بود، و در دلِ آنان خاکی پذیرنده یافت.

Soon, very soon, the first blood was shed: they were amazed and horror-stricken, and began to separate and to shun one another. They formed into unions, but it was to war against one another. They began to feel shame, and shame was raised into a virtue. The conception of honour sprang up, and every union hoisted its flag. They began torturing animals, and the animals withdrew from them into the forests.

به‌زودی، بسیار زود، نخستین خون ریخته شد: شگفت‌زده و وحشت‌زده شدند، و آغاز کردند به جداشدن و دوری‌گزیدن از یکدیگر. اتحادها ساختند، اما برای جنگیدن با یکدیگر. شرم را آغاز کردند، و شرم را تا مقامِ فضیلت بالا بردند. مفهومِ شرف سر برآورد، و هر اتحادی پرچمِ خود را برافراشت. به شکنجه‌ی حیوانات پرداختند، و حیوانات از آنان به جنگل‌ها گریختند.

When they became wicked they began talking of brotherhood and humanity, and understood those ideas. When they became criminal, they invented justice and drew up whole legal codes in order to observe it, and to ensure their being kept, set up a guillotine. They only dimly remembered what they had lost, and would not even believe that they ever had been happy and innocent.

چون شریر شدند، به سخن‌گفتن از برادری و انسانیت پرداختند، و آن آرمان‌ها را دریافتند. چون تبهکار شدند، عدالت را اختراع کردند و قانون‌نامه‌های کاملی نوشتند تا آن را پاس دارند، و برای تضمینِ اجرای آن، گیوتین برپا کردند. آنچه را از دست داده بودند تنها به‌گُنگی به یاد می‌آوردند، و حتی باور نمی‌کردند که هرگز شاد و بی‌گناه بوده‌اند.

And do you know, in the end I conceived an intense love for that earth I had defiled. I longed to suffer, that by suffering I might atone. Oh, I longed, I thirsted to suffer! I implored them to crucify me; I taught them how to make a cross. And then this dream ended, and I awoke. And then—then I saw the truth. I have seen the truth; I have seen and I know that people can be beautiful and happy without losing the power of living on earth.

و — می‌دانی؟ — سرانجام عشقی سوزان به آن زمینی که آلوده‌اش کرده بودم در دلم پدید آمد. آرزو کردم رنج بکشم، تا با رنج کفّاره دهم. آه، آرزو کردم، تشنه‌ی رنج‌کشیدن بودم! به آنان التماس کردم که مرا به صلیب بکشند؛ به ایشان آموختم چگونه صلیب بسازند. و آنگاه این خواب پایان یافت، و بیدار شدم. و آنگاه — آنگاه حقیقت را دیدم. من حقیقت را دیده‌ام؛ دیده‌ام و می‌دانم که آدمیان می‌توانند زیبا و شاد باشند، بی‌آنکه توانِ زیستن بر روی زمین را از دست بدهند.

The chief thing is to love others like yourself, that's the chief thing, and that's everything; nothing else is wanted—you will find out at once how to arrange it all. And it is an old truth which has been told and retold a billion times—but it has not formed part of our lives! And yet it is so simple. In one day, in one hour, everything could be arranged at once! The chief thing is to love others as yourself.

مهم‌ترین چیز این است که دیگران را چون خویشتن دوست بداری؛ همین مهم‌ترین چیز است، و همه چیز همین است؛ هیچ چیزِ دیگری لازم نیست — در دم درخواهی یافت که چگونه باید همه چیز را سامان داد. و این حقیقتی کهنه است که میلیاردها بار گفته و بازگفته شده — اما هرگز بخشی از زندگیِ ما نشده است! و با این‌همه چه ساده است. در یک روز، در یک ساعت، همه چیز یک‌باره سامان می‌گیرد! مهم‌ترین چیز این است که دیگران را چون خویشتن دوست بداری.

But how is it to be done? I don't know. I only know that it is possible. And that little girl I sought out... and I shall go on! I shall go on!

اما چگونه باید این کار را کرد؟ نمی‌دانم. تنها می‌دانم که شدنی است. و آن دخترکِ کوچک را پیدا کردم... و من به راهم ادامه خواهم داد! ادامه خواهم داد!

… [داستان ادامه دارد — متن کامل از Project Gutenberg، ترجمه‌ی Constance Garnett]

… [پایان. مرد مضحک که زمانی پوچی‌گرا و در آستانه‌ی خودکشی بود، با دیدنِ آن «بهشتِ از‌دست‌رفته» و رستگاری در عشق، آرزو می‌کند که همان حقیقتِ ساده — «دیگران را چون خویشتن دوست بدار» — را به مردمان موعظه کند.]