1. ۱عقل سلطان قادر خوش خوستآنکه سایهٔ خداش گویند اوست
2. ۲سایه با ذات آشنا باشدسایه از ذات کی جدا باشد
3. ۳سایه جز بنده‌وار کی باشدسایه را اختیار کی باشد
4. ۴عقل کُل تخته زیر گُل داردهرکجا امر امر قل دارد
5. ۵عقل تا پیش گوی فرمانستسخنش هم قرین قرآنست
6. ۶هرچه از بارگاه فرمان نیستآن همه درد تست درمان نیست
7. ۷عقل برتر ز وهم و حسّ و قیاسبرترست از فلک ستاره‌شناس
8. ۸در مصالح مدبّر جان اوستدر ممالک دبیر یزدان اوست
9. ۹عقل را از عقیله باز شناسنبود همچو فربهی آماس
10. ۱۰عقل کل مر ترا رهاند زوداز قرینی دیو و آتش و دود
11. ۱۱رحمة‌اللّٰه نهاد عالم راحجّة‌الحق سرای آدم را
12. ۱۲عقل اندر سرای پردهٔ کناز برای قبول کن و مکن
13. ۱۳مُقبلی بود مُدبری شد بازباز اقبال یافت از پی راز
14. ۱۴قابل نور امر شد به همهدرخور خود نه درخور کلمه
15. ۱۵هرکه او را مخالف از خود خَستوانکه او را متابع از بد رست
16. ۱۶با خرد کن چو مشتری تدبیرچون قمر دین ز بهر غلبه مگیر
17. ۱۷نفس روینده در رعایت اوستنفس گوینده در هدایت اوست
18. ۱۸اوست از جود کاشف الغمّةحضرت او نهایة الهمة
19. ۱۹عقل داند اسامی هرچیزاو کند در به و بتر تمییز
20. ۲۰کدخدای تن بشر عقلستاز همه حال با خبر عقلست
21. ۲۱پاک و مردار بر یکی خوانستجز به عقل این کجا توان دانست
22. ۲۲هرکه با عقل آشنا باشداز همه عیبها جدا باشد
23. ۲۳یافت عاقل ز روی فوز و فلاحدر سرای فساد عین صلاح
24. ۲۴سخن عاقل از طریق قیاسدُرِّ دین است و ذهن او الماس
25. ۲۵گرچه مرد هنر بیابانیستجان او لوح سرّ ربّانیست
26. ۲۶هنر از مرد همچو روح از تنبی‌هنر مرده جان و زنده بدن
27. ۲۷شربت عقل بردبار چشدخر چو بی‌عقل بود بار کشد
28. ۲۸عقل چون ابجدِ حق از بر کردجامهٔ باطل از سرش بر کرد
29. ۲۹هرکه با عقل خویش نااهلستحلم او زور و علم او جهلست
30. ۳۰هرکه در بند قیلها افتادعقل او در عقیله‌ها افتاد
31. ۳۱مرد بی‌عقل جز خیالی نیستبید بی‌بَر ز دیو خالی نیست
32. ۳۲مغز عقل است و اختران ثقلندپیر عقل است و خاکیان طفلند
33. ۳۳دایه عقل آمد از برای سخنمجتهد را به گاهوارهٔ ظن
34. ۳۴عقل هم قادرست و هم مقدورعقل هم آمرست و هم مأمور
35. ۳۵برتر از صورت و مکان و محلدرِ دروازهٔ جهانِ ازل
36. ۳۶عقل شاهست و دیگران حشمندزانکه در مرتبت ز عقل کمند
37. ۳۷همه تشریف عقل ز اللّٰه استورنه بیچاره است و گمراهست
38. ۳۸عقل کل را بسان بام شناسنردبان پایه سوی بام حواس
39. ۳۹عقل تخته است و نفس نقش‌نماینقش امرست و نقشبند خدای
40. ۴۰عقل را داد کردگار این عزّورنه کی دیدی این شرف هرگز
41. ۴۱عقل در کوی عشق نابیناستعاقلی کار بوعلی سیناست
42. ۴۲سوی تو عقل صلح یا کین استاینت ریش ار سوی تو عقل این است
43. ۴۳عقل کان رهنمای حیلت تستآن نه عقل است کان عقیلت تست
44. ۴۴از برای صلاح دشمن راعقل خوانده حواس روشن را
45. ۴۵منگر آن روشنی که هم به غرورکشت پروانه را چراغ از نور
46. ۴۶عقل را هرکه با بدی آمیختلاجرم عقل جست و او آویخت
47. ۴۷آنچه عقلت نمود آن ره گیررخ و اسبت چو شد کمِ شه گیر
48. ۴۸آشنا نیست هرکه بیگانه استهرکرا عقل نیست دیوانه است
49. ۴۹گنگ باید مرید پیر نیازتا شود عقل او سخن پرداز
50. ۵۰چون سخن گوی گشت عقل مُریدمرده بر در بمانده دیو مَرید
51. ۵۱هرکه در عقل همچو سلمان شددان که دیو دلش مسلمان شد
52. ۵۲لاجرم چون ز عقل یافت کمالسه بیابان بُرد به سیصد سال
53. ۵۳هرکرا رای و روی سلمانیستآخرین منزلش مسلمانیست
54. ۵۴نیست از عقل در سرای غرورتبش و تابش از دم انگور
55. ۵۵وز خرد نیست در خیال سوایمی و شطرنج و نرد و بربط و نای
56. ۵۶خرد از بهر امن و امر آمدنز پی خمر و زمر قمر آمد
57. ۵۷عقل فرمان پادشاهی راستنز پی لاهی و ملاهی راست
58. ۵۸زاجر زمر و ناهی خمر اوستوآنکه بشنیده‌ای اولواالامر اوست
59. ۵۹وین سلاطین که نز ره دین‌اندنه سلاطین که آن شیاطین‌اند
60. ۶۰عقل کز بهر مال و جاه و دهستدان که عطّار نیست ناک دهست
61. ۶۱عقل طرّار و حیله‌گر نبودعقل دو روی و کینه‌ور نبود
62. ۶۲عقل از اشعار عار دارد عارعقل را با دروغ و هرزه چکار
63. ۶۳عقل بر هیچ دل ستم نکندبه طمع قصد مدح و ذم نکند
64. ۶۴عقل جز خواجهٔ محقق نیستعقل صوفیچهٔ مبقبق نیست
65. ۶۵آنکه او آب ریز و نان طلبستوانکه ناشی وانکه بوالعجبست
66. ۶۶وانکه از بهر مجمع رندانکرد تفِّ تموز در زندان
67. ۶۷وانکه سرمای دی مهی را بازبند بر می‌نهد ز روی نیاز
68. ۶۸وانکه داهی و آنکه سالوسیستوانکه غماز وآنکه ناموسیست
69. ۶۹وانکه از سنگ شیشه پردازدوانکه در حقّه مُهره می‌بازد
70. ۷۰وانکه او بر زمین هزاران بارپای بر سر نهاد چنبروار
71. ۷۱هست بسیار زین نسق به جهانکه حساب و شمار آن نتوان
72. ۷۲این همه عقلهای عاریتی استکز پی جاه و مال و بد نیتیست
73. ۷۳این همه زرنمای خاک دهندهمه عطار شکل و ناک دهند
74. ۷۴هر دهایی که ناپسندیده استحِسّ انسان ز عقل دزدیده است
75. ۷۵هرچه نیکوست گر بِدست بَدستآن او نیست گم شدهٔ خردست
76. ۷۶عقل را جز صلاح نبوَد کارعقل را در صلاح هرزه مدار
77. ۷۷عقل خود کارهای بد نکندهرچه آن ناپسند خود نکند
78. ۷۸عقل در دست یک رمه خود رایچون چراغی است در طهارت جای
79. ۷۹خردی بوده اصل و دانش و مزدزشت نامی اوست مشتی دزد
80. ۸۰عقل هرگز به کذب راضی نیستعقل هرگز وکیل قاضی نیست
81. ۸۱عقل جز راست گوی و لمتر نیستحیله سازنده و گلو بر نیست
82. ۸۲عقل هرگز خطا نیندیشدبا من و تو بلا نیندیشد
83. ۸۳عقل دمساز زور و بهتان نیستپرده‌پوش فلان و بهمان نیست
84. ۸۴کرده چون در نهاد پای به قیلدست حیدر سزای عقل عقیل
85. ۸۵درد ایتام و اندُه اطفالآوریدش طمع به بیت‌المال
86. ۸۶داد چون خواست از علی داروشآهنی تافته سوی پهلوش
87. ۸۷زور او چون نداشت گاه مقیلنه بنالید زار عقل عقیل
88. ۸۸تا بدانی براستی نه به رویکه دل از پشت چشم بیند روی
89. ۸۹زانکه اندر نگارخانهٔ جاناز پی پنج حس و چار ارکان
90. ۹۰عقل از این کارها کرانه کندعقل کی قصد دام و دانه کند
91. ۹۱کرم کردار گرد خویش تنندزانکه در بند جهل خویشتنند
92. ۹۲گرچه از زرق و خدعه و تلبیسوز پی شادی دل ابلیس
93. ۹۳از گل تو بنفشه رویانندتیره‌رایان و خیره رویانند
94. ۹۴آنکه زیشان حکیم‌تر در کاردر نهان گزدمست و پیدا یار
95. ۹۵در سخا کند و در جفا تیزندهمچو بهمان بهمن انگیزند
96. ۹۶تا ترا عقل دوربین چکندخویشتن را به تو جز این چه کند
97. ۹۷عقل جایی جمال بنمایدکه مرّفه شود برآساید
98. ۹۸ننماید ترا ز خویش نشانتا تو او را مکان کنی زندان
99. ۹۹مر ترا عقل چهره ننموده استور بننمود چهره بر سودست
100. ۱۰۰این کزین روی عقل مرد و زنستاین نه عقل استراق اهرمنست
101. ۱۰۱ذهن قلاب و کاهن و ساحررای دزد و مشعبد و شاعر
102. ۱۰۲این همه فطنت و دها و حیلاز عطای عطاردست و زحل
103. ۱۰۳خود پدیدست تا به مکّاریچه دهد هندویی و طرّاری
104. ۱۰۴دهش تیر و بخشش کیوانگوشه کشتت کنند همچو کمان
105. ۱۰۵دیو از این عقل گشت با شر و شورتا به مخراق لعنتی شد کور
106. ۱۰۶بگذر از عقل و خدعه و تلبیسکه عزازیل ازین شدست ابلیس
107. ۱۰۷خردی را که آن دلیل بدیستلعنتش کن که بی‌ خردیست
108. ۱۰۸عقل دانست خوی بخل از جودعقل بشناخت بوی بید از عود
109. ۱۰۹درگذر زین کیاست اوباشعقل دین جو و پس روِ او باش
110. ۱۱۰عقل دین مر ترا نکو یاریستگر بیابی نه سرسری کاریست
111. ۱۱۱عقل دین مر ترا چو تیر کندبر همه آفریده میر کند
112. ۱۱۲عقل دین جز هدی عطا نکندتا نبردت به حق رها نکند
113. ۱۱۳نفس بی‌عقل احمقی باشدنوح بی‌روح زورقی باشد
114. ۱۱۴عقل مردان رسیده تا در حقشده از بند نیک و بد مطلق
115. ۱۱۵سوی عاقل چو دیو و دد باشدهرکه در بند نیک و بد باشد
116. ۱۱۶زانکه خود نیست عاقلان را برخاز چه از هفت میر و از نه چرخ
117. ۱۱۷چون همه نیک دید بد نکندزانکه بد والی خرد نکند
118. ۱۱۸والی چرخ و دهر کیست خردعالم شرع و داد چیست خرد
119. ۱۱۹نیست اندر مقام راحت و رنجبر سرِ گنج به ز مار شکنج
120. ۱۲۰دایه‌ای زیر این کهن بنیادنیست کس را چو عقل مادرزاد
121. ۱۲۱عقل تو روز و شب چو طوّافانبر سر چارسوی صرّافان
122. ۱۲۲خیره می‌گردد و همی گویدکه فلان کون به نیک می‌شوید
123. ۱۲۳این فلان خوب و آن فلان زشتستاین زمین شوره و آن زمین کشتست
124. ۱۲۴گل این خار و آب آن پست استدل این خفته عقل آن مست است
125. ۱۲۵این یکی عیسی آن دگر خرِ سولاین سیم خضر و آن چهارم غول
126. ۱۲۶این بلندست و آن دگر کوتاهسرخ این شد از آن سپید و سیاه
127. ۱۲۷این همه بیهده است بگذر ازینشاه جان را لقب مکن فرزین
128. ۱۲۸تو ندانی طریق هشیاریتو خرد را دروغ‌زن داری
129. ۱۲۹پرده از روی عقل برتر کشچه زنی دست خیره بر ترکش
130. ۱۳۰چون نه‌ای مرد کار روز مصافشب روی را بمان و خیره ملاف
131. ۱۳۱مرد درمان درد نی ز خرددیر یابد ولیک زود خرد
132. ۱۳۲صفت عاقلان درین نو باغکهنه نو کردنست پیش چراغ
133. ۱۳۳ز اول خلقت و بآخر عمربوده در کار عقل جاهل و غمر
134. ۱۳۴کرد باید ز بهر کسب معادکاسه چون کیسهٔ خرد پر داد
135. ۱۳۵بر درِ غیب ترجمان خردستشاه تن جان و شاه جان خردست
136. ۱۳۶هرکه بهر هوا خرد را رانداز دو خر تا ابد پیاده بماند
137. ۱۳۷گرچه بر بی‌خرد هوا چیرستبر درِ خانه هر سگی شیرست
138. ۱۳۸بی‌خرد را بَدست فضل و هنرزانکه باشد هلاک مور از پر
139. ۱۳۹مار را چوت اجل فراز آیدبه سرِ ره ورا جواز آید
140. ۱۴۰دهد ایزد گه سؤال و جوابهرکسی را به قدر عقل ثواب
141. ۱۴۱دیل در جان خویشتن داریگر خرد را دروغ‌زن داری
142. ۱۴۲ور نداریم باور، از قرآنویل والمرسلات بر خود خوان
143. ۱۴۳عقل کردن به خوی رویی هستمسخ گشت آنکه مسح عقل شکست
144. ۱۴۴عقل را چون بیافتی بنوازاز دل خویش جای او بر ساز