شاعر کلاسیک

سلیم تهرانی

۱۰۰۱–۱۰۵۷ ق.تهران

محمدقلی بیگ طرشتی تهرانی متخلص به سلیم (وفات ۱۰۵۷ قمری) شاعر ایرانی و از شاعران فارسی‌زبان دربار مغولان هند در نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم هجری قمری بود. محمدقلی طرشتی تهرانی در سالی نامعلوم در تهران زاده شد. او تحصیلات منظمی در مدرسه نگذارند «ولی چنان‌که از شعرش دریافته می‌شود، گذشته از استعداد فطری از دانش‌های زمان خود بی‌اطلاع نبود». نخستین دورهٔ شاعری او در لاهیجان گذشت، آنجا همراه ملا واصبا (واصب قندهاری) و ملا حسینا (متخلص به صبوحی) ملازم میرزاعبدالله وزیر بود. سلیم در دههٔ ۱۰۲۰ق چندسالی در اصفهان بسر برد سپس به شیراز کوچید، آنجا مدتی در خدمت امام‌قلی‌خان ، والی فارس بود. سپس به روزگار شاه‌جهان پیرامون سال ۱۶۳۲م به هندوستان مهاجرت کرد و نزد او و میر عبدالسلام مشهدی جایگاهی یافت. به سبک هندی سرود و سلیم تخلص گرفته. «در سرودن اقسام شعر و آوردن مضامین بکر و تازه دستی داشته‌است.» در هند، نخست نزد اسلام خان وزیر اعظم خدمت نمود، «در مدح او شعر بسیار گفته، اگرچه شهرتی در اخذ معنی مردم دارد اما معانی غریب و لطیف هم زادهٔ طبع خود دارد». در وصف کشمیر یک مثنوی تمام سرود. سلیم تهرانی در سال ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م در کشمیر درگذشت. شعر او را به «نازکی خیال، خلق مضمون‌های دقیق تازه و سعی در ارسال مثل و تمثیل» وصف کرده‌اند. به دیدگاه ذبیح‌الله صفا، زبانش در شعر ساده و گاه (به‌ویژه در قصیده و مثنوی) تا حدی سست و نزدیک به زبان عامیانه است «و این بیشتر از آنجاست که سلیم تحصیل مدرسه‌ای کافی نداشت و گویا تتبع او هم در دیوان‌های استادان گذشته کم بود و بیشتر به نیروی استعداد شاعری می‌کرد.» آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

جستجو در آثار سلیم تهرانی

کلمه را تایپ کنید تا غزل‌ها و سایر آثاری که آن کلمه را دارند نمایش داده شوند.

به شعر مورد نظر بپر

شماره و قالب شعر را وارد کن — یک‌ضربی به همان صفحه می‌رویم.

آثار

غزلیات — ۹۴۸ اثر

شمارهٔ ۱

دلا تویی که به کار خودت گزیده خدا • برای عشق بتانت نیافریده خدا

شمارهٔ ۲

الهی دور دار از ما غرور بی گناهی را • به سوی خویش خضر ما کن این گم کرده راهی را

شمارهٔ ۳

جهان کهنه چو نو کرد عادت و خو را • به قبله ی عربی آورد عجم رو را

شمارهٔ ۴

ما را سپرده است به ساقی حبیب ما • نیکو خلیفه ای ست که دارد ادیب ما

شمارهٔ ۵

تا کی بود ز راه خطا، پیچ و تاب ما • یارب کجاست هادی راه صواب ما

شمارهٔ ۶

خدایا رهنما شو بر دل ما رهنمایی را • که بنماید به ما خوشتر ازین گلزار، جایی را

شمارهٔ ۷

به صورت تو بتی کمتر آفریده خدا • ترا کشیده و دست از قلم کشیده خدا

شمارهٔ ۸

تا چند دیر و کعبه، مخوان این فسانه را • همچون کمان حلقه، یکی کن دو خانه را

شمارهٔ ۹

ای ز چشمت خفته در چشم غزالان نازها • بسته رفتار خوشت از کبک، چشم بازها

۱۰

شمارهٔ ۱۰

ای ز مژگانت مرا چون خوشه در دل تیرها • بر سرم چون برگ بید از غمزه ات شمشیرها

۱۱

شمارهٔ ۱۱

سخن بست از لبم احرام طوف کعبهٔ دل‌ها • تماشا کن در او چون کاروان کعبه محمل‌ها

۱۲

شمارهٔ ۱۲

شراب نقل نخواهد، بگیر ساغر را • که احتیاج شکر نیست شیر مادر را

۱۳

شمارهٔ ۱۳

به راه عشق خطر نیست بینوایان را • گل است هر سر خاری برهنه پایان را

۱۴

شمارهٔ ۱۴

مزن به خون من ای پر عتاب، استغنا • که می پرست نزد بر شراب، استغنا

۱۵

شمارهٔ ۱۵

پیری نشد خزان گل شاخسار ما • موی سفید ماست چو عنبر بهار ما

۱۶

شمارهٔ ۱۶

محبت از دل ما شُسته نقش کینه‌خواهی را • زیارت می‌کند چون کعبه برق ما سیاهی را

۱۷

شمارهٔ ۱۷

در آشوب جهان، کشتی پر از صهباست مستان را • دریغا نوح کو، تا بنگرد سامان طوفان را

۱۸

شمارهٔ ۱۸

یک شب از بخت زبون شمعی نشد هم‌دوش ما • برنخیزد صبح جز خمیازه از آغوش ما

۱۹

شمارهٔ ۱۹

ای خامه حرف زن که پس از ما کلام ما • شاید به اهل راز رساند سلام ما

۲۰

شمارهٔ ۲۰

تجلی بر نمی تابی، ز بی تابی چه سود اینجا • که موسی هم تمنا کرد و خود را آزمود اینجا

درباره‌ی سلیم تهرانی

محمدقلی بیگ طرشتی تهرانی متخلص به سلیم (وفات ۱۰۵۷ قمری) شاعر ایرانی و از شاعران فارسی‌زبان دربار مغولان هند در نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم هجری قمری بود.

محمدقلی طرشتی تهرانی در سالی نامعلوم در تهران زاده شد. او تحصیلات منظمی در مدرسه نگذارند «ولی چنان‌که از شعرش دریافته می‌شود، گذشته از استعداد فطری از دانش‌های زمان خود بی‌اطلاع نبود». نخستین دورهٔ شاعری او در لاهیجان گذشت، آنجا همراه ملا واصبا (واصب قندهاری) و ملا حسینا (متخلص به صبوحی) ملازم میرزاعبدالله وزیر بود.

سلیم در دههٔ ۱۰۲۰ق چندسالی در اصفهان بسر برد سپس به شیراز کوچید، آنجا مدتی در خدمت امام‌قلی‌خان ، والی فارس بود. سپس به روزگار شاه‌جهان پیرامون سال ۱۶۳۲م به هندوستان مهاجرت کرد و نزد او و میر عبدالسلام مشهدی جایگاهی یافت. به سبک هندی سرود و سلیم تخلص گرفته. «در سرودن اقسام شعر و آوردن مضامین بکر و تازه دستی داشته‌است.» در هند، نخست نزد اسلام خان وزیر اعظم خدمت نمود، «در مدح او شعر بسیار گفته، اگرچه شهرتی در اخذ معنی مردم دارد اما معانی غریب و لطیف هم زادهٔ طبع خود دارد». در وصف کشمیر یک مثنوی تمام سرود.

سلیم تهرانی در سال ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م در کشمیر درگذشت.

شعر او را به «نازکی خیال، خلق مضمون‌های دقیق تازه و سعی در ارسال مثل و تمثیل» وصف کرده‌اند. به دیدگاه ذبیح‌الله صفا، زبانش در شعر ساده و گاه (به‌ویژه در قصیده و مثنوی) تا حدی سست و نزدیک به زبان عامیانه است «و این بیشتر از آنجاست که سلیم تحصیل مدرسه‌ای کافی نداشت و گویا تتبع او هم در دیوان‌های استادان گذشته کم بود و بیشتر به نیروی استعداد شاعری می‌کرد.»

آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

۱۱۲۵

شعر در دیوان

۹۴۸

غزلیات

۲۳

قصاید