شاعر کلاسیک

افسر کرمانی

۱۲۵۹–۱۳۰۰ ق.کرمان

میرزا مهدی‌قلی‌خان کرمانی ملقب به «افسر کرمانی» از شاعران و خوشنویسان ایرانی سدهٔ سیزدهم قمری بود. پدر او ابوالقاسم كرباسی كه از بازرگانان خراسان بود، در سفری به كرمان دختری از آن دیار را به همسری برگزید و افسر، یگانه فرزند آنان در آنجا زاده شد. افسر در زادگاه خود نشو و نما یافت و نزد بزرگان آنجا علوم دینی، حكمت، منطق و كلام آموخت. دیری نپایید كه وی به تهران رفت و به سبب آوازۀ شعر و ادب خویش به دربار ناصرالدین‌شاه راه یافت و پس از خواندن قصیده‌ای در حضور شاه، از وی لقب «افسر الشعراء» گرفت. اما افسر شاعر دربار و مداح ناصرالدین‌شاه نشد و به كرمان بازگشت و گاه به انتقاد از سلطان نیز پرداخت. او حتى در قصیده‌ای كه در ستایش از ناصرالدین‌شاه سروده، از نابسامانی اجتماعی و تنگدستی مردم انتقاد كرده است. افسر نخستین انجمن ادبی كرمان را كه ایمن، جیحون و میرزا آقاخان كرمانی بدان پیوستند، بنیاد نهاد، اما این انجمن پس از چندی به سبب مخالفتهای دولتمردان منحل گردید و افسر نیز به بم تبعید شد. تبعید، شاعر را از پای درآورد و پس از بازگشت به كرمان درگذشت. آقابزرگ، افسر را دارای دو دیوان دانسته، و حجم سروده‌های او را هفت هزار بیت برآورد کرده است. بخشی از سروده‌های افسر با عنوان دیوان افسر كرمانی به كوشش نوادۀ او، عبدالرضا افسری كرمانی، در تهران در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی به چاپ رسیده است. نمونه‌هایی از خط نسخ، شكسته و نستعلیق افسر همراه با نثر مسجع وی كه به شیوۀ قائم مقام فراهانی است، در آغاز این چاپ آمده است. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

جستجو در آثار افسر کرمانی

کلمه را تایپ کنید تا غزل‌ها و سایر آثاری که آن کلمه را دارند نمایش داده شوند.

به شعر مورد نظر بپر

شماره و قالب شعر را وارد کن — یک‌ضربی به همان صفحه می‌رویم.

آثار

غزلیات — ۲۰۱ اثر

شمارهٔ ۱

ای صورت تو معنی والشمس والضحی • مرآت حق نما، تویی از مظهر خدا

شمارهٔ ۲

ای لب لعل تو روح بخش مسیحا • وی به روان بخشی از مسیح معلاّ

شمارهٔ ۳

بیا که بی تو، مرا روزگار شد، یارا • چنان سیه، که نباشد به غیر شب ما را

شمارهٔ ۴

برخیز و بزدای از دلم، ساقی غم ایام را • منشین که گردون خون کند، در گردش آور جام را

شمارهٔ ۵

در پیرهن ای ماه نهفتی بدنی را • و آکنده‌ای ای سرو به گل پیرهنی را

شمارهٔ ۶

ای که داری هوس لعل لب جانان را • تا لبش را به لب آری، به لب آری جان را

شمارهٔ ۷

به غم دوست فکندیم دل خرّم را • خرّم آن دل، که گزیده است غم عالم را

شمارهٔ ۸

در بزم چمان آمده سرو چمن ما • امشب همه رشک چمن است انجمن ما

شمارهٔ ۹

از دیده چکد قطره خون جگر ما • خون جگر آویزه چشمان تر ما

۱۰

شمارهٔ ۱۰

بر فرق کوه اگر بزنم برق آه را • سوزد چنانکه آتش سوزنده کاه را

۱۱

شمارهٔ ۱۱

بهر پا بستن دل زلف گره‌گیر دوتا • هست دیوانه یکی حلقه زنجیر دوتا

۱۲

شمارهٔ ۱۲

ای مایه خرّمی جهان را • و ای راحت جان جهانیان را

۱۳

شمارهٔ ۱۳

در دام گرفتند و شکستند پرم را • وانگاه به بازیچه بریدند سرم را

۱۴

شمارهٔ ۱۴

به حریم کوی دلبر که برد پیام ما را • که به پادشه بگوید سخن من گدا را

۱۵

شمارهٔ ۱۵

هر آن مرغی که می‌بندند در گلزار بالش را • چه می‌دانند مرغانی که آزادند حالش را

۱۶

شمارهٔ ۱۶

بیا ساقی کرم کن جام می را • معطر کن مشام جان کی را

۱۷

شمارهٔ ۱۷

در آن گلشن، که آرند از قفس بیرون هزارش را، • به منقار آورد چون برگ گل هر نیش خارش را

۱۸

شمارهٔ ۱۸

گلی کز اشک خونین، باغبان داده است آبش را • چه دشوار است دست غیر، اگر گیرد گلابش را

۱۹

شمارهٔ ۱۹

خوش آن بلبل که بگشایند در گلزار دامش را • دهد گل بی جفای باغبان هر لحظه کامش را

۲۰

شمارهٔ ۲۰

عشق برتافت چنان صبر و شکیبایی را • که به خود ره ندهم عزم و توانایی را

درباره‌ی افسر کرمانی

میرزا مهدی‌قلی‌خان کرمانی ملقب به «افسر کرمانی» از شاعران و خوشنویسان ایرانی سدهٔ سیزدهم قمری بود.

پدر او ابوالقاسم كرباسی كه از بازرگانان خراسان بود، در سفری به كرمان دختری از آن دیار را به همسری برگزید و افسر، یگانه فرزند آنان در آنجا زاده شد. افسر در زادگاه خود نشو و نما یافت و نزد بزرگان آنجا علوم دینی، حكمت، منطق و كلام آموخت. دیری نپایید كه وی به تهران رفت و به سبب آوازۀ شعر و ادب خویش به دربار ناصرالدین‌شاه راه یافت و پس از خواندن قصیده‌ای در حضور شاه، از وی لقب «افسر الشعراء» گرفت. اما افسر شاعر دربار و مداح ناصرالدین‌شاه نشد و به كرمان بازگشت و گاه به انتقاد از سلطان نیز پرداخت. او حتى در قصیده‌ای كه در ستایش از ناصرالدین‌شاه سروده، از نابسامانی اجتماعی و تنگدستی مردم انتقاد كرده است.

افسر نخستین انجمن ادبی كرمان را كه ایمن، جیحون و میرزا آقاخان كرمانی بدان پیوستند، بنیاد نهاد، اما این انجمن پس از چندی به سبب مخالفتهای دولتمردان منحل گردید و افسر نیز به بم تبعید شد. تبعید، شاعر را از پای درآورد و پس از بازگشت به كرمان درگذشت.

آقابزرگ، افسر را دارای دو دیوان دانسته، و حجم سروده‌های او را هفت هزار بیت برآورد کرده است. بخشی از سروده‌های افسر با عنوان دیوان افسر كرمانی به كوشش نوادۀ او، عبدالرضا افسری كرمانی، در تهران در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی به چاپ رسیده است. نمونه‌هایی از خط نسخ، شكسته و نستعلیق افسر همراه با نثر مسجع وی كه به شیوۀ قائم مقام فراهانی است، در آغاز این چاپ آمده است.

آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

۳۲۴

شعر در دیوان

۲۰۱

غزلیات

۸۸

قصاید

۳۰

رباعیات