شاعر کلاسیک

فصیحی هروی

۹۸۷–۱۰۴۹ ق.بخارا

میرزا فصیح‌الدین فصیحی هروی فرزند ابوالمکارم (زادهٔ بخارا احتمالاً در سال ۹۸۷ قمری، درگذشتهٔ سال ۱۰۴۹ قمری در هرات) شاعری که از بزرگان سادات هرات بود و نسبش به خواجه عبدالله انصاری می‌رسد. پس از چیرگی عبیدالله خان ازبک بر هرات در ۹۹۷ق، ابوالمکارم با خانواده‌اش به هرات بازگشت و همانجا ساکن شد و در همان زمان، فصیح‌الدین ده ساله بود. صیحی در هرات تحصیل نمود و در شعر شهرت یافت. او نزد والیان و بیگلربیگی‌های هرات و خراسان ارجمند گشت و آنان را ستود. در ۱۰۲۲ق ناگهان تصمیم به مهاجرت به هند گرفت، از هرات به قندهار گریخت اما در راه گرفتار سواران والی خراسان شد، او را به هرات بازگرداندند و به فرمان حسین‌خان (والی) به زندان افتاد، اما پس از اندکی بخشوده شد. چند سال بعد، در عهد حسن‌خان شاملو و در نشستی نزد او، مناظره‌ای میان حکیم شفایی و فصیحی روی داد. در این مناظرهٔ ادبی که به مشاجره انجامیده بود، «حسن‌خان جانب فصیحی را گرفت، شفایی رنجید و از هرات برآمد و فصیحی را هجو گفت.» فصیحی چون به هند نرفت، به ناچار دیوان اشعارش را به هند فرستاد، با آمدن شاه عباس اول در ۱۰۳۱ ق به هرات، مورد توجه شاه قرار گرفت و در ملازمت وی به قزوین رفت. پس از چندی به هرات بازگشت. وی را «ملک‌الشعراء خراسان» نامیده‌اند. وی در سرودن شعر، به‌ویژه قصیده و غزل، توانا بود و شاعرانی چون ناظم هروی، درویش واله و میرزا جلال اسیر شهرستانی، از شاگردان و تربیت یافتگان او هستند. وی خط شکسته را نیز به خوبی می‌نوشت. اشعارش ساده و روان و دارای مضامینی دقیق و عاشقانه و نزدیک به شاعران سبک خراسانی است و در عین حال از مفاهیم پیچیده و ترکیبات استعاری دشوار بر کنار است.

جستجو در آثار فصیحی هروی

کلمه را تایپ کنید تا غزل‌ها و سایر آثاری که آن کلمه را دارند نمایش داده شوند.

به شعر مورد نظر بپر

شماره و قالب شعر را وارد کن — یک‌ضربی به همان صفحه می‌رویم.

آثار

غزلیات — ۲۲۲ اثر

شمارهٔ ۱

برقیم ولی رنجه نسازیم گیا را • همت بگماریم که سوزیم صبا را

شمارهٔ ۲

گرفت گریه ما کوه و دشت و صحرا را • دگر ز دیده به دل سر دهیم دریا را

شمارهٔ ۳

برخیز و گوی جلوه مالک رقاب را • تا همچو ماه اسیر کند آفتاب را

شمارهٔ ۴

خدایا روزی این خود‌پرستان ساز جنت را • که دوزخ جنت است آتش‌پرستان محبت را

شمارهٔ ۵

چو آفتاب کند تاب شرم ماه ترا • به موج فتنه درآرد خط سیاه ترا

شمارهٔ ۶

سرمه کوری کشیدم دیده تحقیق را • تا نبینم در لباس صدق هر زندیق را

شمارهٔ ۷

آن قطره‌ام که بحر به دور افکند مرا • ظلمت ز ننگ بر در نور افکند مرا

شمارهٔ ۸

باز عشق آمد که آراید گلستان مرا • سازد از خون جگر شاداب بستان مرا

شمارهٔ ۹

جنونی کو که سرگردان کنم در دیده طوفان را • ز برق کبریای اشک سوزم طور مژگان را

۱۰

شمارهٔ ۱۰

بردیم باز بر سر نظاره دیده را • کردیم رام دیده نگاه رمیده را

۱۱

شمارهٔ ۱۱

به صبوری بفریبم دل شیدایی را • در جگر بند کنم ناله صحرایی را

۱۲

شمارهٔ ۱۲

هنوز شعله‌فشانست آه حسرت ما • هنوز غرقه به خونست چشم عشرت ما

۱۳

شمارهٔ ۱۳

عشق کرم آموز در‌آمد ز در ما • صد قافله غم ریخت ز دل بر جگر ما

۱۴

شمارهٔ ۱۴

پامال ترکتاز خزان شد بهار ما • ای تیره روز ما و سیه روزگار ما

۱۵

شمارهٔ ۱۵

شبی که هجر بپرداخت از تو منزل ما • کدام غم که نزد حلقه بر در دل ما

۱۶

شمارهٔ ۱۶

آشفته‌تر از ماست بسی انجمن ما • بی نور بود شمع طرب در لگن ما

۱۷

شمارهٔ ۱۷

چون شعله پرتب است درون و برون ما • تبخاله می‌زند لب خنجر ز خون ما

۱۸

شمارهٔ ۱۸

باز دل در موج تبخال از تب حرمان کیست • لخت لختش در خروش از شعله هجران کیست

۱۹

شمارهٔ ۱۹

باز دل بر در غم طرح محبت انداخت • بر سر شعله چو خس رخت اقامت انداخت

۲۰

شمارهٔ ۲۰

عندلیب عشق را جز ناله‌های زار نیست • زین گلستانش نصیبی غیر نوک خار نیست

درباره‌ی فصیحی هروی

پس از چیرگی عبیدالله خان ازبک بر هرات در ۹۹۷ق، ابوالمکارم با خانواده‌اش به هرات بازگشت و همانجا ساکن شد و در همان زمان، فصیح‌الدین ده ساله بود.

صیحی در هرات تحصیل نمود و در شعر شهرت یافت. او نزد والیان و بیگلربیگی‌های هرات و خراسان ارجمند گشت و آنان را ستود. در ۱۰۲۲ق ناگهان تصمیم به مهاجرت به هند گرفت، از هرات به قندهار گریخت اما در راه گرفتار سواران والی خراسان شد، او را به هرات بازگرداندند و به فرمان حسین‌خان (والی) به زندان افتاد، اما پس از اندکی بخشوده شد.

چند سال بعد، در عهد حسن‌خان شاملو و در نشستی نزد او، مناظره‌ای میان حکیم شفایی و فصیحی روی داد. در این مناظرهٔ ادبی که به مشاجره انجامیده بود، «حسن‌خان جانب فصیحی را گرفت، شفایی رنجید و از هرات برآمد و فصیحی را هجو گفت.»

فصیحی چون به هند نرفت، به ناچار دیوان اشعارش را به هند فرستاد، با آمدن شاه عباس اول در ۱۰۳۱ ق به هرات، مورد توجه شاه قرار گرفت و در ملازمت وی به قزوین رفت. پس از چندی به هرات بازگشت. وی را «ملک‌الشعراء خراسان» نامیده‌اند. وی در سرودن شعر، به‌ویژه قصیده و غزل، توانا بود و شاعرانی چون ناظم هروی، درویش واله و میرزا جلال اسیر شهرستانی، از شاگردان و تربیت یافتگان او هستند. وی خط شکسته را نیز به خوبی می‌نوشت. اشعارش ساده و روان و دارای مضامینی دقیق و عاشقانه و نزدیک به شاعران سبک خراسانی است و در عین حال از مفاهیم پیچیده و ترکیبات استعاری دشوار بر کنار است.

۵۳۶

شعر در دیوان

۲۲۲

غزلیات

۲۱

قصاید

۱۶۶

رباعیات