شاعر کلاسیک

ابن یمین فریومدی

۶۸۵–۷۶۹ ق.فریومد

امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زادۀ ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشتۀ ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف و شاعر قطعه‌سرای ایرانی است. پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود. سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان می‌دهد. با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آن‌که دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد. او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند. علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.

جستجو در آثار ابن یمین فریومدی

کلمه را تایپ کنید تا غزل‌ها و سایر آثاری که آن کلمه را دارند نمایش داده شوند.

به شعر مورد نظر بپر

شماره و قالب شعر را وارد کن — یک‌ضربی به همان صفحه می‌رویم.

آثار

غزلیات — ۳۲۴ اثر

شمارهٔ ۱

آمدم بار دگر بر سر پیمان شما • که ندارم پس ازین طاقت هجران شما

شمارهٔ ۲

ای تو از حسن در جهان سمرا • دور باد از تو چشم بد پسرا

شمارهٔ ۳

ایها العشاق از آن نامهربان بس شد مرا • ورچه با جانست پیوندش ز جان بس شد مرا

شمارهٔ ۴

الا ایدل اگر خواهی تماشاگاه علوی را • بسان قدسیان بر شو ببام گنبد مینا

شمارهٔ ۵

باشد از من باز کمتر غم جدا • غم نشد زین خسته دل یکدم جدا

شمارهٔ ۶

بیا ماهرویا شکر لب نگارا • گشایش ده از بند غم جان ما را

شمارهٔ ۷

بر وصالش یک نفس گر دسترس باشد مرا • حاصل عمر عزیز آن یکنفس باشد مرا

شمارهٔ ۸

تا بر آنقامت و بالا نظر افتاد مرا • بس ملولست دل از سرو و زشمشاد مرا

شمارهٔ ۹

توئی که مهر تو دلبند و دلگشاست مرا • منم که عشق تو هم درد و هم دواست مرا

۱۰

شمارهٔ ۱۰

خرم آن کوی که منزلگه یارست آنجا • روز پیروز کسیراست که بارست آنجا

۱۱

شمارهٔ ۱۱

زلف مشکین تو سرمایه سوداست مرا • لعل شیرین تو شور دل شیداست مرا

۱۲

شمارهٔ ۱۲

شمع رخسار تو شیرین پسرا سوخت مرا • جرم ناکرده چو پروانه چرا سوخت مرا

۱۳

شمارهٔ ۱۳

هر که بیند رخ آندلبر یغمائی را • نکند هیچ ملامت من شیدائی را

۱۴

شمارهٔ ۱۴

ای گشته از صفای رخت شرمسار آب • از تشنگان لعل لبت وا مدار آب

۱۵

شمارهٔ ۱۵

بر من گذشت آن پسر شنگ نوش لب • رخ در میان زلف چو مه در سواد شب

۱۶

شمارهٔ ۱۶

بیاض غمزه روی و سواد طره شب • ز روی و موی نمود آن نگار شیرین لب

۱۷

شمارهٔ ۱۷

بر گل سیراب او بین سنبلی پر پیچ و تاب • شام اگر هرگز ندیدی صبح صادق را نقاب

۱۸

شمارهٔ ۱۸

تا کرد زیر سایه نهان زلفت آفتاب • افتاد همچو ذره مرا دل در اضطراب

۱۹

شمارهٔ ۱۹

روی شهر آر ای یارم گر نبودی آفتاب • کی شدی از دیدن او دیده مشتاق آب

۲۰

شمارهٔ ۲۰

گر چه با ترکانه چشم مست او دارم عتاب • هست بیحاصل چو خط هندوئی بر سطح آب

درباره‌ی ابن یمین فریومدی

امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طُغْرایی فَریومَدی (زادۀ ۶۸۵ هجری قمری در فریومد از توابع سبزوار، درگذشتۀ ۷۶۹ هجری قمری) فیلسوف و شاعر قطعه‌سرای ایرانی است.

پدرش امیر یمین‌الدین، مردی ادیب و شاعر بود که در زمان سلطان محمد خدابنده می‌زیست و در دستگاه امیران خراسان، به شغل دفتری و طُغْرانویسی اشتغال داشت و ظاهراً از همین روی به «طغرایی» شهرت یافته بود.

سال‌های نخستین زندگانی ابن‌یمین در خراسان گذشت. در دوران جوانی، به تبریز رفت و به درگاه غیاث‌الدین محمد بن رشیدالدین فضل‌الله، وزیر پیوست و آن وزیر را ستایش کرد، ولی کارش در آن شهر دوام نیافت چنان که ناگزیر شد در قطعه‌ای که خطاب به غیاث‌الدین محمد سرود، از او اجازهٔ بازگشت به شهر خویش را بخواهد. قطعهٔ دیگری در دیوان او هست، که نشان از زندگی وی در عراق عجم و بازگشتش به خراسان می‌دهد.

با درگذشت پدر، ابن یمین به جای او منشی امیران سربداران شد. وی در چند جنگ و سفر نیز این امیران را همراهی کرد. در رویدادی که در سیزدهم صفر سال ۷۴۳ هجری قمری، میان ملک معزالدین حسین کرت، با خواجه وجیه‌الدین مسعود سربداری، در زاوه رخ داد و به شکست و فرار خواجه وجیه‌الدین مسعود انجامید؛ دیوان ابن‌یمین در ضمن غارت بنگاه امیر به یغما رفت و بنا به گفتهٔ خواندمیر، خود شاعر نیز در این جنگ، به دست لشکر هرات گرفتار گشت، چون او را پیش ملک بردند، منظور نظر تربیت گردانید و بنا بر آن‌که دیوان ابن‌یمین در آن مصاف تلف گشته بود، قطعه‌ای در آن باب گفت. اما تلاش برای یافتن دیوان او مؤثر نیفتاد و شاعر ناگزیر شد با گردآوردن شعرهای پراکندهٔ خویش از اینجا و آنجا و افزودن اشعاری که پس از رویداد گفته‌شده ساخته بود، دیوانی تازه ترتیب دهد.

او در دوران پیری از دربار فاصله گرفته و تا پایان عمر در زادگاهش، فریومد، ماند.

علاوه بر دیوان اشعار، بعضی منشآت او نیز در کهن‌ترین ویرایش دیوانش که ظاهراً پیش از سال ۹۳۱ هجری قمری نوشته شده، موجود است و دو نامه از آن‌ها نیز انتشار یافته‌است.

۲۰۱۳

شعر در دیوان

۳۲۴

غزلیات

۱۶۲